Grote Pianisten in de Kleine Zaal: Yeol Eum Son met Janáček, Stravinsky en Lekeu

Onbekend en tegelijk vertrouwd, het vertellen van verhalen: het zijn thema’s in de stukken die Yeol Eum Son voor dit recital uitkoos. De filmklassieker Over the Rainbow, in 1938 gecomponeerd door Harold Arlen en gezongen door Judy Garland en Diana Ross, heeft zich diep in ons collectieve geheugen genesteld.

De pianiste vertelt hoe ze op het spoor kwam van de onbekende ­pianofantasie waarin onder meer dat liedje is verwerkt: ‘In coronatijd wilde ik toch graag spelen voor publiek, dus ik begon pianotranscripties op te nemen voor mijn YouTube-kanaal. Onder een van de opnames schreef een fan dat ik de Wizard of Oz Fantasy van William Hirtz moest proberen. Sinds mijn tienerjaren ben ik een fan van de film, een echte klassieker. Alle bekende melodieën komen voorbij in deze fantasie. Maar ik kon niets vinden over de ­componist. Dus ik heb hem gewoon gemaild met wat vragen.’

Filmcomponist en songwriter William Hirtz componeerde zijn fantasie oorspronkelijk voor twee piano’s en bewerkte het stuk tot een hondsmoeilijke versie voor solo piano. ‘Er zijn altijd meer dan drie stemmen tegelijk, het is een soort multitasking. Maar door de bekende melodieën is het toch heel toegankelijke muziek.’

Ook achter de pianosonate van Leoš Janáček zit een bijzonder verhaal. De componist was zeer aangedaan door het brute neerslaan van een demonstratie op 1 oktober 1905. Boven zijn compositie schreef hij: ‘De witmarmeren trappen van het Besední Huis in Brno. De eenvoudige arbeider František Pavlík valt, besmeurd met bloed. Hij kwam alleen maar om te demonstreren voor hoger onderwijs en werd neergestoken door wrede moordenaars.’

Op de dag van de première scheurde hij het laatste deel uit de partituur en gooide het papier in het vuur. Na de première gooide hij de rest van de muziek in de rivier. Yeol Eum Son: ‘De muziek vertelt dit verhaal heel krachtig. Het is heel intens en persoonlijk, misschien net als bij een dagboek. Je wilt niet dat iedereen het leest.’ Gelukkig maakte de pianiste Ludmila Tučková een kopie, ze biechtte het op bij de zeventigste verjaardag van de componist.

‘Deze sonate wilde ik per se op het programma hebben, daar is het idee voor dit recital mee begonnen. Ik nam vorig jaar een cd op met muziek van de Oekraïense componist Nikolai Kapoestin, als eerbetoon na zijn overlijden.’ Kapoestin was het grootste deel van zijn leven totaal onbekend; niet alleen in het Westen, ook in zijn eigen land. Tijdens zijn tienerjaren, in de jaren 1950, ontdekte de klassiek geschoolde pianist de jazz. Hij speelde in verschillende jazzformaties om de muziek te doorgronden en te kunnen gebruiken in zijn eigen composities. De twee werelden bij elkaar brengen in zijn composities werd zijn levenswerk.

Vijftien jaar geleden leerde Yeol Eum Son de Sonate nr. 2 kennen via een vriend. ‘Ik speelde Kapoestins muziek tijdens het Tsjaikovski Concours in Moskou in 2011. De componist hoorde het op de radio en we kwamen met elkaar in contact. Sindsdien stuurden we elkaar regelmatig e-mails. Ik heb hem nooit ontmoet, hij was toen al heel kwetsbaar en kwam nooit naar de stad. Hij is als componist enig in zijn soort, het is zo goed geschreven, complex en toch toegankelijk.’ De Koreaanse houdt zelf ook van jazz, het improviseren fascineert haar. ‘Als ik meer tijd had zou ik me daar verder in willen verdiepen. Het is alsof je een vreemde taal leert. Je weet hoe het zou moeten klinken, maar echt begrijpen doe je het nog niet.’

Guillaume Lekeu werd als kind betoverd door het draaiorgel en de fanfare in het ­dorpscafé. Op zijn viooltje speelde hij al snel aardige melodietjes. Hij studeerde bij componisten César Franck en Vincent d’Indy.

Vioolvirtuoos Eugène Ysaÿe was zo onder de indruk van Lekeus talent, dat hij een vioolsonate bij de 22-jarige bestelde. In de drie pianostukjes – uit hetzelfde jaar – klinkt jeugdige energie en optimisme. De belofte van een grote carrière werd helaas nooit ingelost: Lekeu stierf een dag na zijn 24ste verjaardag aan een salmonellabesmetting na het eten van een sorbet.

Yeol Eum Son houdt van zijn bescheiden miniatuurtjes: ‘Het is schoonheid op een heel andere schaal. Voor veel mensen onbekende muziek, maar toch klinkt het meteen vertrouwd.’

In het muzikale levensverhaal van de Koreaanse pianiste komen geen draaiorgels of dorpsfanfares voor, ze groeide op met klassieke muziek. ‘De vuurvogel kende ik als kind uit mijn hoofd. Ik houd erg van sprookjes en ben een fan van Igor Stravinsky, er zitten zoveel kleuren in zijn muziek.’

Stravinsky’s tijdgenoot, pianist Guido Agosti, liet zich twintig jaar na de première van het succesvolle ballet inspireren tot een pianobewerking. Hij droeg de transcriptie op aan zijn leermeester, de componist Ferruccio Busoni, zelf een groot liefhebber en maker van pianotranscripties.

Agosti zal zijn werk niet vaak uitgevoerd hebben voor publiek, podiumangst speelde hem parten. Het hielp Yeol Eum Son bij het instuderen van Agosti’s bewerking dat ze zo vertrouwd is met Stravinsky’s balletmuziek.