Grote Pianisten: de Jussens in Schubert en Stravinsky’s Sacre

‘Een recital in de Grote Zaal van Het Concertgebouw, dat vraagt om een sterk programma met veel power’, aldus de broers Lucas en Arthur Jussen. ‘Stravinsky’s meesterwerk Le sacre du printemps in de versie voor twee piano’s klinkt vast prachtig in deze sublieme zaal.’ Op hun recentste cd The Russian Album staan vijf vergelijkbare krachtige composities van alleen maar Russische componisten, maar dat is precies wat Lucas en Arthur niét wilden doen tijdens dit recital. ‘We vinden het leuk voor het publiek als er veel variatie zit in het programma, dan voel je de contrasten tussen de verschillende werken ook veel beter. Daarom spelen we voor de pauze een paar highlights uit ons repertoire van Mozart, Schubert en Chopin.’

Mozart: Sonate in D

Als kind schreef Wolfgang Amadeus Mozart allerlei werken voor piano vierhandig die hij samen met zijn getalenteerde zus Nannerl uitvoerde, maar voor twee piano’s heeft hij bijna geen muziek gecomponeerd. Naast een plechtige Fuga in c klein, KV 426 is de elegante Sonate in D groot, KV 488 Mozarts enige werk dat oorspronkelijk voor twee piano’s is bedoeld. ‘Het is ontzettend jammer dat Beethoven, Schubert en Schumann helemaal geen sonates hebben geschreven voor deze bezetting, dus wij zijn erg dankbaar dat Mozart dat wél heeft gedaan. Het is beslist een juweel uit ons duorepertoire. De manier waarop de twee piano’s met elkaar communiceren is geniaal, de partijen zijn volstrekt evenwaardig en uitgebalanceerd. Het is een heerlijk stuk om te spelen en om het concert mee te beginnen.’ Mozart voltooide de sonate in november 1781 in Wenen en heeft het werk mogelijk voor de eerste keer uitgevoerd tijdens een privéconcert op 23 november 1781 samen met Josepha Auernhammer, één van zijn beste leerlingen. ‘Wij vermoeden dat Mozart de sonate vast ook wel eens met zijn zus Nannerl heeft gespeeld, en niet alleen met Josepha. Als deze twee vrouwen in de 21ste eeuw hadden geleefd, dan hadden ze ongetwijfeld een succesvolle solocar­rière gehad. Uit de uitdagende stukken die Mozart voor ze schreef, blijkt dat ze veel talent moeten hebben gehad.’

Schubert: Rondo in A

Van Franz Schubert bestaat er weliswaar geen sonate voor twee piano’s, maar hij heeft wel ontzettend veel muziek voor piano vierhandig gecomponeerd. ‘Het Rondo in A groot van Schubert is het enige werk van dit programma waarop we samen aan één vleugel zitten. Dat is sowieso leuk voor de afwisseling en bovendien is het één van onze favoriete stukken voor vier handen.’ Schubert schreef het in zijn laatste levensjaar, in 1828. Wellicht was hij eigenlijk van plan om het te gebruiken als laatste deel van een complete sonate, maar ook als losstaand stuk is dit melodische Rondo zeer charmant en overtuigend.

Chopin: Rondo in C

‘Als contrast met de twee Weense componisten hebben we ook nog een ­virtuoos werk toegevoegd van de Poolse componist Frédéric Chopin, een pianist pur sang. Hij heeft bijna alleen voor piano geschreven, muziek die meestal ook wordt gewaardeerd door mensen die verder niet zo van klassieke muziek houden. Het majestueuze Rondo in C groot is Chopins enige compositie voor twee piano’s. Toevallig ontstond het in hetzelfde jaar als Schuberts Rondo, in 1828. Er zitten virtuoze passages in, maar ook meeslepende melancholische melodieën.’ Het rondo van de achttienjarige student uit Warschau was aanvankelijk bedoeld voor piano solo, maar vrij snel daarna maakte hij een bewerking voor twee piano’s. Het is een relatief onbekend werk van Chopin, dat pas na zijn dood werd gepubliceerd. Een prachtige voorloper van de twee fameuze pianoconcerten die hij amper twee jaar later zou voltooien.

‘In de versie voor vier handen van Le sacre du printemps zit je elkaar eigenlijk een beetje in de weg’

Stravinsky: Le sacre du printemps

‘Hoe vaak we ook hebben opgetreden in de Grote Zaal van Het Concertgebouw, het is elke keer weer een grote eer. We zien er enorm naar uit om Le sacre du printemps in deze geweldige zaal te spelen. Igor Stravinsky heeft dit overweldigende ballet zowel voor piano vierhandig bewerkt, als voor twee piano’s. Wij kiezen voor die laatste versie, want volgens ons komt het werk in zo’n grote zaal dan het best tot zijn recht. In de versie voor vier handen, die Stravinsky zelf met Claude Debussy heeft uitgevoerd vlak vóór de orkestpremière van het ballet in mei 1913, zit je elkaar eigenlijk een beetje in de weg. Dus als je tóch twee goede instrumenten tot je beschikking hebt, waarom zou je het dan op één piano spelen?’

‘Wat ons betreft kun je dit complexe stuk het best live bijwonen in de concertzaal. Het is geen muziek die je op zondagochtend thuis opzet als je je croissantje aan het eten bent, je moet er echt bij zijn en het samen met ons ervaren. Wij denken ook dat het een meerwaarde heeft om je als luisteraar van tevoren al te verdiepen in de Sacre, om de context te kennen. Dan kan je de muziek namelijk veel beter plaatsen. Het ballet gaat over een lenteoffer van een meisje dat zichzelf de dood in danst. In sommige zalen spreken we ons publiek van tevoren toe. Dan leggen we uit dat het over een lente­offer gaat en dat het tijdens de première een totale chaos was. De ene helft van het publiek vond het helemaal niets – ‘dit is toch geen muziek?’, terwijl de andere helft het waanzinnig vond. Nu vindt bijna iedereen deze muziek van Stravinsky indrukwekkend, maar destijds was de première dus zeer controversieel. Dat is leuk om erbij te vertellen. We hebben het stuk al vijf jaar op ons repertoire staan en iedere keer opnieuw zijn we weer verrast hoe ongelooflijk goed deze muziek is. Het is elke keer een soort achtbaan en als het laatste akkoord heeft geklonken dan denken we: wauw, dit was weer een fantastische rit!’