Duo Sihan & Brackman: Winnaar Dutch Classical Talent Award 2017

Op 30 april won Duo Sihan & Brackman de finale van Dutch Classical Talent. Een ‘mooi, spetterend duo met gevoel voor theater', aldus Juryvoorzitter Willemijn Mooij. Anne Brackman en Shin Shihan zijn gefascineerd door de muziek van de twintigste eeuw, de periode waarin alle muzikale regels en tradities op de schop gingen.

Shin Shihan: ‘Er is toen zo ontzettend veel gebeurd. Bijna iedere componist had zijn eigen manier om zich van het verleden los te maken. Natuurlijk hadden componisten in andere stijlperiodes ook hun eigen kleur, maar in de twintigste eeuw zijn de verschillen zo veel groter. Dat maakt die periode erg interessant.’

Anne Brackman: ‘De muziek uit die tijd is heel erg persoonlijk. Componisten zochten op hun eigen manier naar nieuwe klanken en vormen. Maar ze kwamen allen uit op iets anders. Het leuke is, dat we dat met dit programma kunnen laten horen.’

tekst: Paul Janssen

In de jaren twintig van de twintigste eeuw kreeg Maurice Ravel het verzoek van de violiste Hélène Jourdan-Morhange om een vioolconcert te schrijven. Het concert kwam er niet.

In plaats daarvan droeg Ravel in 1927 de Sonate in G groot aan haar op. Alleen kon ze het werk vanwege een hardnekkige artritis niet meer spelen. Vandaar dat de Roemeense violist en componist George Enescu het werk in première bracht, met de componist zelf aan de piano.

In deze tussen 1923 en 1927 geschreven sonate speelt Ravel met populaire muziekvormen. In het eerste deel schemert de klassieke sonatevorm nog, gecombineerd met sporen van het Franse ­impressionisme.

In het tweede deel laat Ravel de ­moderne populaire muziek van dat moment een rol spelen. De jazz en ook de blues waren overgewaaid uit de Verenigde Staten en de muzikale omnivoor Ravel liet met blue notes en bitonaliteit horen dat hij ook die muziek had meegekregen. En dat hij er op zijn eigen wijze mee kon spelen: in het laatste deel, Perpetuum mobile, brengt de componist ­virtuoos invloeden uit de Amerikaanse jazz, de zigeunermuziek en zijn eigen Baskische achtergrond bijeen voor een stormachtige afsluiting.

tekst: Axel Meijer

Francis Poulenc voltooit zijn Sonate voor viool en piano in 1943, tijdens de Duitse bezetting van Frankrijk. De oorlog gaat niet ongemerkt aan de componist voorbij: eerst dient hij, 41 jaar oud, anderhalve maand bij de luchtafweer, en na de capitulatie bevindt Poulenc zich onder het naziregime als bekend homoseksueel in een extra kwetsbare en verdachte positie.

Niettemin richt hij met gelijkgestemden de verzetsorganisatie Front national des musiciens op, en blijft hij teksten van ‘entartete’ dichters op muziek zetten, onder wie Louis Aragon en Paul Éluard.

Ook met zijn Sonate pleegt Poulenc een daad van artistiek verzet: hij draagt haar op aan de Spaanse dichter en schrijver Federico García Lorca, het beroemdste slachtoffer van het fascistische Franco-regime.

Al deze omstandigheden klinken door in het werk, waarvan vooral het eerste en derde deel een stuk donkerder en hoekiger zijn dan gewoonlijk bij Poulenc. Ook de tempo­aanduidingen, respectievelijk Allegro con fuoco en Presto tragico, zijn veelzeggend.

De lyrische passages die toch ook hier af en toe opduiken, benadrukken de boosheid en het verdriet eerder dan dat ze die verlichten.

Het middendeel is een trage klaagzang in Spaanse kleuren, waarin het pizzicato-begin van de viool verwijst naar de gitaar, die zo’n grote rol speelde in leven en werk van Lorca.

tekst: Lies Wiersema

Met de Eerste vioolsonate van Bartók betreden we een wereld waarin de tonaliteit op losse schroeven kwam te staan. Hoewel geworteld in de klassieke traditie klinkt in de sonate een taal die sterk aan Arnold Schönberg doet denken. Bartók wilde Schönberg laten zien dat hij alle twaalf tonen kon gebruiken en toch tonaal kon blijven.

Dat dit soms tonaliteit in extreem verruimde vorm is, laten de twee vioolsonates uit de jaren 1921-22 zien. In de Eerste vioolsonate is de tonaliteit zo ambigu dat er een gevoel van instabiliteit ontstaat. Er is sprake van dissonante harmonieën, voortdurend wisselende tempo’s, een dicht muzikaal weefsel en complexe ritmes.

Daar komt bij dat de viool en de piano ieder hun eigen gang lijken te gaan met hun eigen muzikaal materiaal. Dat wordt al meteen duidelijk in het begin van het eerste deel waar het muzikale materiaal karakteristiek is voor beide instrumenten. De piano speelt gebroken golvende akkoorden terwijl de violist een typische vioolmelodie heeft.

De grote intervallen en grote sprongen geven de muziek een sterke geladenheid. Op dit turbulente vioolthema volgt een zachte en rustige middensectie. Als een recitatief opent een lange vioolsolo het tweede deel, beantwoord met ­contemplatieve akkoorden door de piano. Ook dit Adagio is driedelig.

De openingsmelodie van de viool keert terug in de laatste sectie. Met de ­finale ontstaat weer een gevoel van vaste grond onder de voeten. Bartók laat alle vitaliteit en energie van de Oost-Europese volksmuziek losbarsten, zij het in de expressionistische taal van zijn harmonische experimenten.