Concertgebouworkest Essentials: Stravinsky
Koninklijk Concertgebouworkest
Paavo Järvi dirigent
Thomas Vanderveken TOM Talks
Dit programma maakt deel uit van de serie Essentials.
Na afloop organiseert jongerenvereniging Entrée het gratis toegankelijke Entrée Café in de Spiegelzaal, met live muziek of dj op de achtergrond.
Ook interessant:
- Infographic over Stravinsky's Petroesjka
IGOR STRAVINSKY (1882-1971)
Petroesjka (1911, revisie 1947)
burleske in vier taferelen op een scenario van Igor Stravinsky en Alexandre Benois
Eerste tableau
Jaarmarkt in carnavalstijd – Russische dans
Tweede tableau
Petroesjka
Derde tableau
De Moor – Wals
Vierde tableau
Jaarmarkt in carnavalstijd – Dans van zoogsters – Boer met beer –
Zigeuners en riekenverkoper – Dans van de koetsiers –
De gemaskerden – Handgemeen: de Moor en Petroesjka – De dood
van Petroesjka – Politie en de goochelaar – De verschijning van
Petroesjka’s dubbelganger
piano solo: Jeroen Bal
er is geen pauze
einde ± 22.00 uur
Toelichting
Igor Stravinsky (1882-1971)
Petroesjka
Door Stephen Westra
Eens was Igor Stravinsky ongehoorzaam. Na een droom over heidense rituelen met een maagd die zich dood danst, had hij met impresario Sergej Diaghilev afgesproken dat hij een nieuw ballet op dat zou componeren. Een voorjaarsoffer, een Sacre du printemps. Diaghilev was daar bijzonder mee ingenomen, want met Stravinsky’s eerdere ballet De vuurvogel hadden hij en de Ballets Russes in Parijs triomfen gevierd. Dit kon wat worden.
Maar het liep anders. Om te werken trok de 28-jarige Stravinsky zich voor de herfst en winter van 1910 terug in Clarens aan het Meer van Genève. Op een dag zocht Diaghilev hem daar eens op om te zien hoe het ballet vorderde. En waar was de componist mee bezig? Nee, niet met een Sacre maar met een concertstuk voor piano en orkest… Hij had gehoor gegeven aan een hardnekkig nieuw idee van een plotseling tot leven gekomen pop (verbeeld door de piano) die met de duivelse ’s van zijn sprongen het geduld van het orkest op de proef stelt. Waaruit zich een geweldige chaos ontwikkelt, woedende inzetten, en op het hoogtepunt stort hij in. Titel: Petroesjka. Nou vooruit, dan maar een Petroesjka, besloot Diaghilev toen en samen werkten ze het stuk uit tot een ballet rond deze folkloristische figuur (het Russische equivalent van Pulcinella). Het concertstuk werd het tweede tableau.
We schrijven 1830. Toneel is de rumoerige, kleurige markt op het Admiraliteitsplein in Sint-Petersburg. Een marskramer haalt zijn drie poppen tevoorschijn: de hansworst Petroesjka, de ballerina en de Moor. Petroesjka is verliefd op de ballerina maar zij wil de Moor (eerste tafereel). In het tweede tafereel zit de afgewezen Petroesjka verdrietig in zijn kamer. Hij vervloekt de marskramer die hem tot leven heeft gewekt in een wereld vol leed. De ballerina bezoekt hem, maar vanwege zijn opwinding gaat ze bang weg. Derde tableau: Petroesjka verstoort een duet tussen de ballerina en de Moor (citaat van een Joseph Lanner-wals, een verwijzing naar de Weense entraditie), waarop de Moor hem zijn cel uitgooit. In het laatste tableau zijn we weer op de jaarmarkt. Petroesjka komt aanstormen, de Moor en de ballerina zitten achter hem aan. Dan steekt de Moor Petroesjka neer. Men is woedend op de kramer, waarop deze tegen een politieagent zegt dat Petroesjka maar een pop was. Maar de geest van Petroesjka verschijnt schril lachend boven zijn kraam...
Biografie
Koninklijk Concertgebouworkest, orkest
Al 137 jaar brengt het Koninklijk Concertgebouworkest muziek tot leven. Het Amsterdamse orkest wordt wereldwijd geroemd om zijn unieke klank en zijn veelzijdige repertoire en heeft het voorrecht om met de meest vooraanstaande en en solisten te mogen samenwerken. Klaus Mäkelä, met wie sinds 2020 een hechte band bestaat, wordt in 2027 chef-dirigent. Zijn voorgangers waren Willem Kes, Willem Mengelberg, Eduard van Beinum, Bernard Haitink, Riccardo Chailly (sinds 2004 conductor emeritus), Mariss Jansons en Daniele Gatti. Iván Fischer is honorair gastdirigent.
Jaarlijks geeft het orkest zo’n 130 concerten. Thuis, in Het Concertgebouw, maar ook in de meest prestigieuze concertzalen wereldwijd. Daarmee is het Concertgebouworkest een ambassadeur voor Nederland. Hare Majesteit Koningin Máxima is beschermvrouwe van het orkest.
Vanaf het begin is veel samengewerkt met componisten. Zo dirigeerden Richard Strauss, Gustav Mahler, Arnold Schönberg en Igor Stravinsky zelf meer dan eens het Concertgebouworkest. Jaarlijks gaan meerdere opdrachtwerken in première.
Het orkest ziet het als zijn verantwoordelijkheid om de kracht van symfonische muziek door te geven. Via de Academie van het Concertgebouworkest en het internationale jeugdorkest Young delen orkestmusici hun kennis, ervaring en liefde voor het vak met volgende generaties. Voor veelbelovende en zijn er de Ammodo Masterclass en het Bernard Haitink Associate Conductorship. Met vernieuwende concertvormen en uitvoeringen buiten de concertzaal inspireert het orkest nieuwe luisteraars.
Het grootste deel van de inkomsten haalt het Concertgebouworkest uit concerten in binnen- en buitenland. Het orkest is dankbaar voor de steun die het ontvangt van zijn publiek, het Ministerie van OCW, de gemeente Amsterdam, global partners ING, Booking.com en The Magnum Ice Cream Company, en vele sponsoren, fondsen en donateurs wereldwijd.
Bekijk hier alle musici van het Koninklijk Concertgebouworkest
Paavo Järvi, dirigent
Paavo Järvi studeerde directie in zijn geboorteland Estland, aan het Curtis Institute of Music in Philadelphia en bij Leonard Bernstein in Los Angeles. Sinds het seizoen 2019/2020 is hij chef- van het Tonhalle-Orchester Zürich. In het verleden had Paavo Järvi vergelijkbare posities bij het NHK Symphony Orchestra in Tokio, het Orchestre de Paris, het hr-Sinfonieorchester Frankfurt, het Cincinnati Symphony Orchestra en het Malmö .
Sinds 2004 is hij artistiek leider van Die Deutsche Kammerphilharmonie Bremen, en bij het Nationaal Symfonieorkest van Estland is hij artistiek adviseur. Ieder seizoen sluit de af met een week van uitvoeringen en masterclasses op het Pärnu Music Festival in Estland, dat hij in 2011 heeft opgericht.
Paavo Järvi ontving tal van prijzen en onderscheidingen, waaronder de Orde van de Witte Ster (2013) en de Orde van Verdienste (2021) van de Republiek Estland. Zowel Diapason als Gramophone riepen hem in 2017 uit tot Artist of the Year en in september 2019 werd hij verkozen tot Opus Klassik Conductor of the Year. Opnamen onder zijn leiding van werken van Sibelius, Grieg en Tsjaikovksi waren goed voor Grammy Awards.
Als gastdirigent is Paavo Järvi actief met gezelschappen als de Berliner en Wiener Philharmoniker, de Staatskapelle Dresden, het Gewandhausorchester Leipzig en de New York Philharmonic. Sinds zijn debuut bij het Concertgebouworkest in 2004 keerde hij met grote regelmaat terug, zoals in november 2019 voor concerten in Amsterdam en op tournee in Taiwan en Japan. In juni 2023 leidde hij de Ammodo Masterclass Dirigeren. Bij de meest recente samenwerking, in april en mei 2025, stonden werken van Mägi, Saint-Saëns en Stravinsky op het programma.
Thomas Vanderveken, presentator
Sinds het Concertgebouworkest in 2014 de concertserie Essentials startte, zijn de eigenwijze TOM Talks (naar de beroemde TED Talks) van de Vlaamse presentator Thomas Vanderveken een vast programmaonderdeel. Thomas Vanderveken studeerde enkele jaren muziektheorie en piano aan het Koninklijk Conservatorium te Brussel.
Hij begon zijn tv-carrière als acteur in de tv-serie Spoed en als presentator bij VTM-jeugdzender JIMtv in 2001. Sinds 2003 is hij presentator bij de VRT, waar hij bekendheid verwierf met reportages voor Vlaanderen Vakantieland en als spelleider in Vriend of Vijand en Mercator. Zijn eerste liveshow, Steracteur Sterartiest, werd een kijkcijferhit.
Thomas Vanderveken is daarnaast bekend van de spelprogramma’s Beste vrienden en 1 jaar gratis, de talkshow Alleen Elvis blijft bestaan, de consumentenprogramma’s Voor hetzelfde geld en FactCheckers en het interviewprogramma Onder ons. Ook voorzag hij regelmatig het Nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker van televisiecommentaar en versloeg hij de Koningin Elisabethwedstrijd.