Concertgebouworkest Essentials: Händel en Haydn
Koninklijk Concertgebouworkest
Trevor Pinnock dirigent/klavecimbel
Thomas Vanderveken presentatie
Oorlog & Vrede
dit concert heeft geen pauze
einde van het concert ca. 22.00 uur
Dit concert maakt deel uit van Essentials.
Inleiding
Voorafgaand aan het concert wordt in de Pleinfoyer een musicus uit het Concertgebouworkest geïnterviewd. Deze inleiding is alleen toegankelijk voor Entrée-leden. Aanvang: 20.15 uur.
Georg Friedrich Händel 1685-1759
Music for the Royal Fireworks, HWV 351 (1749)
Ouverture
Bourrée
La paix (Largo alla siciliana)
La réjouissance (Allegro)
Menuet I/II
Joseph Haydn 1732-1809
Symfonie nr. 100 in G gr.t. (1794) ‘Militaire’
Adagio, Allegro
Allegretto
Menuet en Trio: Moderato
Finale: Presto
Entrée Café
Na afloop kan er worden nagepraat onder het genot van live muziek in de entreehal van Het Concertgebouw. Bij de bar van Het Concertgebouw Café worden Moscow Mule en Gin Tonic geschonken. Het Entrée Café is voor iedereen vrij toegankelijk.
Toelichting
Händel: Music for the Royal Fireworks
Een andere bloedige oorlog waarin Engeland verwikkeld was – nu onder koning George I – was de Oostenrijkse Successie-oorlog (1740-1748). Daarin vochten onder andere Frankrijk, Pruisen en Spanje tegen de nieuwe Oostenrijkse keizerin Maria Theresia van Oostenrijk en haar bondgenoten.
Op een door mannen beheerst Europees politiek schaakbord werd de keizerin als te zwak beoordeeld om als vrouw een groot Habsburgs rijk te leiden. Belangrijke nieuwe agressor hier was de Pruisische koning Frederik II ‘De Grote’, die zijn kans zag en het Oostenrijkse Silezië inpalmde.
Met de Vrede van Aken kwam in 1748 een einde aan de oorlog. Voor die gelegenheid werd in april 1749 een reusachtig vuurwerk afgestoken in Green Park in Londen. De koning (inmiddels was George I opgevolgd door George II, eveneens uit Hannover) stond toe dat dit vergezeld zou gaan van Händels muziek. Voorwaarde: er mochten alleen ‘oorlogsinstrumenten’ worden ingezet zoals s, ten en .
Händel voerde heel eigengereid toch ook strijkers op en kon daar ondanks koninklijke druk niet van worden afgebracht. Het resultaat was een orkest van 100 man met behalve 40 strijkers 24 hobo’s, 12 ten, 9 hoorns, 9 trompetten en slagwerk: een voor die tijd machtig klankspektakel.
Händel was mordicus tegen een openbare repetitie, toch verzamelde zich een massa van maar liefst 12.000 mensen in Vauxhall. Door de enorme toeloop en chaos ontstond een drie uur durende verkeersopstopping op de London Bridge. De uiteindelijke uitvoering tijdens het vuurwerk was een groot succes, ondanks de regen.
De opbouw van het stuk
Händel schreef toepasselijke muziek: stralend, in een krachtig D groot, majestueus. Een machtige klankpoort in Franse, gepuncteerde stijl opent het geheel. Ook de overige delen zijn in Franse stijl. Eerst een snelle Bourrée, gevolgd door een bedaard deinende siciliano die de vrede moet verbeelden. Dan een spetterend, natuurlijk door overheerst vreugdestuk (La réjouissance: vreugde). En ten slotte twee galante modestukken, twee ten, het eerste mild en klein bezet, en het tweede krachtig en stralend en met een tuttibezetting.
De kanonnen bulderen
Haydn: 'Militaire' symfonie
Het laatste werk is van een gepensioneerde Kapellmeister uit Wenen, die in Londen genoot van zijn nieuwe bestaan als freelancer, van het leven in de grote stad: Joseph Haydn. Hij was tweeënzestig toen hij in 1794 zijn Symfonie nr. 100 componeerde. Drie jaar eerder was zijn goede vriend Mozart overleden.
De bijnaam ‘Militaire’ slaat op de speciale geluidseffecten in het tweede en het laatste deel. Daar strooide Haydn met ingrediënten van de destijds in Oostenrijk populaire Turkse muziek: triangel, bekken en grote trom, zoals Mozart eerder deed in zijn exotische Die Entführung aus dem Serail.
Haydn mikte eerder op de associatie met de oorlog. Want ten tijde van de uitvoering werd Londen overspoeld door asielzoekers die het Franse schrikbewind van de wrede Robespierre ontvluchtten. Engeland, Oostenrijk, de Nederlanden en Spanje hadden nu de handen ineengeslagen tegen de Franse agressor. Het achtige tweede deel in Haydns symfonie is een arrangement van een deel uit een Notturno die Haydn in 1786 voor de koning van Napels schreef.
Tegen het einde klinkt een militair signaal dat zinspeelt op de actualiteit van toen. Bij de première onder Haydns leiding in Londen op 31 maart 1794 eiste het publiek een herhaling van dit deel. De recensent van de Morning Chronicle had zijn pen nauwelijks meer in bedwang. Hij hoorde soldaten marcheren, kanonnen bulderen, wapens kletteren en gewonden schreeuwen… Kortom, het helse tumult van de oorlog.
Biografie
Trevor Pinnock, dirigent
Trevor Pinnock is wereldwijd actief als klavecinist en . Als een van de pioniers op het gebied van de authentieke uitvoeringspraktijk richtte hij in 1972 The English Concert op, waarvan hij tot 2003 artistiek leider was.
Hij gaf soloconcerten in Engeland en Italië en trad op met het Freiburger Barockorchester ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van dat ensemble. Met het Brandenburg Ensemble, dat hij vormde ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag, speelde hij Bachs Brandenburgse concerten.
Trevor Pinnock ondernam tournees door Europa met onder andere de Deutsche Kammerphilharmonie Bremen, het Orchestra of the Age of Enlightenment en de Kammerakademie Potsdam. Hij dirigeerde orkesten als de Wiener en de Berliner Philharmoniker, het Chicago Symphony Orchestra, het Mozarteumorchester Salzburg, het Gewandhausorchester Leipzig, het London Philharmonic Orchestra en het Orchestra Mozart.
Bij de Metropolitan in New York leidde hij Giulio Cesare van Händel. In 1992 werd hij Commander of the Order of the British Empire. Trevor Pinnock is sinds 2008 regelmatig te gast bij het Concertgebouworkest. In oktober 2018 leidde hij het orkest in werken van Haydn, Chopin en Liszt.
Thomas Vanderveken, presentator
Sinds het Concertgebouworkest in 2014 de concertserie Essentials startte, zijn de eigenwijze TOM Talks (naar de beroemde TED Talks) van de Vlaamse presentator Thomas Vanderveken een vast programmaonderdeel. Thomas Vanderveken studeerde enkele jaren muziektheorie en piano aan het Koninklijk Conservatorium te Brussel.
Hij begon zijn tv-carrière als acteur in de tv-serie Spoed en als presentator bij VTM-jeugdzender JIMtv in 2001. Sinds 2003 is hij presentator bij de VRT, waar hij bekendheid verwierf met reportages voor Vlaanderen Vakantieland en als spelleider in Vriend of Vijand en Mercator. Zijn eerste liveshow, Steracteur Sterartiest, werd een kijkcijferhit.
Thomas Vanderveken is daarnaast bekend van de spelprogramma’s Beste vrienden en 1 jaar gratis, de talkshow Alleen Elvis blijft bestaan, de consumentenprogramma’s Voor hetzelfde geld en FactCheckers en het interviewprogramma Onder ons. Ook voorzag hij regelmatig het Nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker van televisiecommentaar en versloeg hij de Koningin Elisabethwedstrijd.
Koninklijk Concertgebouworkest, orkest
Al 137 jaar brengt het Koninklijk Concertgebouworkest muziek tot leven. Het Amsterdamse orkest wordt wereldwijd geroemd om zijn unieke klank en zijn veelzijdige repertoire en heeft het voorrecht om met de meest vooraanstaande en en solisten te mogen samenwerken. Klaus Mäkelä, met wie sinds 2020 een hechte band bestaat, wordt in 2027 chef-dirigent. Zijn voorgangers waren Willem Kes, Willem Mengelberg, Eduard van Beinum, Bernard Haitink, Riccardo Chailly (sinds 2004 conductor emeritus), Mariss Jansons en Daniele Gatti. Iván Fischer is honorair gastdirigent.
Jaarlijks geeft het orkest zo’n 130 concerten. Thuis, in Het Concertgebouw, maar ook in de meest prestigieuze concertzalen wereldwijd. Daarmee is het Concertgebouworkest een ambassadeur voor Nederland. Hare Majesteit Koningin Máxima is beschermvrouwe van het orkest.
Vanaf het begin is veel samengewerkt met componisten. Zo dirigeerden Richard Strauss, Gustav Mahler, Arnold Schönberg en Igor Stravinsky zelf meer dan eens het Concertgebouworkest. Jaarlijks gaan meerdere opdrachtwerken in première.
Het orkest ziet het als zijn verantwoordelijkheid om de kracht van symfonische muziek door te geven. Via de Academie van het Concertgebouworkest en het internationale jeugdorkest Young delen orkestmusici hun kennis, ervaring en liefde voor het vak met volgende generaties. Voor veelbelovende en zijn er de Ammodo Masterclass en het Bernard Haitink Associate Conductorship. Met vernieuwende concertvormen en uitvoeringen buiten de concertzaal inspireert het orkest nieuwe luisteraars.
Het grootste deel van de inkomsten haalt het Concertgebouworkest uit concerten in binnen- en buitenland. Het orkest is dankbaar voor de steun die het ontvangt van zijn publiek, het Ministerie van OCW, de gemeente Amsterdam, global partners ING, Booking.com en The Magnum Ice Cream Company, en vele sponsoren, fondsen en donateurs wereldwijd.
Bekijk hier alle musici van het Koninklijk Concertgebouworkest