Concertgebouworkest Essentials: Elgars Celloconcert
Koninklijk Concertgebouworkest
Andrew Manze dirigent
Alban Gerhardt cello
Vincent Verelst presentatie
Dit concert maakt deel uit van Essentials.
Ook interessant:
- Interview met Andrew Manze
- Waarom is Elgars Celloconcert zo geliefd?
Ralph Vaughan Williams (1872-1958)
Fantasia on a Theme by Thomas Tallis (1910, rev. 1919)
for double stringed orchestra
Edward Elgar (1857-1934)
Celloconcert in e kl.t., op. 85 (1919)
Adagio – Moderato –
Lento – Allegro molto
Adagio
Allegro – Moderato – Allegro ma non troppo
einde ± 22.10 uur
Toelichting
Ralph Vaughan Williams 1872-1958
Vaughan Williams: Fantasia
Door Carine Alders
In het eerste decennium van de twintigste eeuw verdiepte de Engelse componist, historicus en musicoloog Ralph Vaughan Williams zich in de rijke volksliedtraditie van zijn land. Met pen en muziekpapier trok hij eropuit om oude volksmelodieën op te tekenen uit de mond van landarbeiders en eenvoudige lui. In 1904 nam hij bovendien de opdracht aan om een nieuwe editie van de English Hymnal te redigeren, het nationale boek van de Anglicaanse Kerk. Deze muzikale invloeden zouden bepalend worden voor zijn geheel eigen compositiestijl en de Fantasia on a Theme by Thomas Tallis is daarbinnen een van de eerste werken.
Het werk voor dubbel strijkorkest ontstond op verzoek van het eeuwenoude Three Choirs Festival in Gloucester. De van de zestiende-eeuwse componist Thomas Tallis vond Vaughan Williams tijdens zijn werk aan het Anglicaanse liedboek en is meteen aan het begin hoorbaar in de ’s van de lage strijkers. Geïnspireerd door de oude muziek, en door de indrukwekkende ruimte van de kathedraal van Gloucester, verdeelde Vaughan Williams zijn strijkers in een groot orkest met solistisch strijkkwartet en een kleiner ensemble; het effect doet denken aan de verschillende registers van een . Wanneer er fysiek geen ruimte is om de twee ensembles van elkaar te scheiden, zo stelde de componist voor, dan kan het kleinere ensemble ook verdeeld over het grotere orkest opgesteld worden.
Andrew Manze kiest ervoor om het ensemble op de plek van de blazers te positioneren. ‘Ik heb de suggestie van Vaughan Williams nog nooit uitgeprobeerd, maar het is een interessant idee. Het publiek hoort een tweede orkest, maar ontdekt niet waar het geluid vandaan komt. De afstand tussen de twee orkesten hoeft niet groot te zijn, als je het onderscheid maar duidelijk kunt horen.’ Bij de première merkte de recensent van The Times op dat de luisteraar nooit precies zeker weet of hij naar iets heel ouds luistert of naar juist iets heel nieuws. Hij schreef: ‘Je kunt het niet toeschrijven aan een periode of een school, maar het zit vol visioenen van zieners uit alle tijden.’
Edward Elgar 1857-1934
Elgar: Celloconcert
Door Carine Alders
Terwijl de 42-jarige Vaughan Williams aan het front in Frankrijk gewonde soldaten afvoerde, raakte de vijftien jaar oudere Edward Elgar zo van streek door de extreem bloedige oorlog dat hij vier jaar lang nauwelijks een noot op papier kreeg. Pas tegen het einde van de oorlog, in maart 1918, terwijl hij in een ziekenhuisbed herstelde van een tie aan zijn amandelen, vroeg hij om pen en papier, zodat hij een inval kon opschrijven. Een paar maanden later liet hij een piano naar zijn huis op het platteland komen. Hij begon kamermuziek te componeren in een veel intiemere stijl dan iedereen van hem gewend was. Ruim een jaar na zijn operatie wist hij dat hij de wiegende uit het ziekenhuis wilde gebruiken voor een concert.
Het oude vuur ontvlamde en Elgar werkte die zomer als vanouds bij het krieken van bijna elke dag aan zijn nieuwe werk. Bij de première viel het de luisteraars op dat de muzikale taal van Elgar niet alleen aan eenvoud gewonnen had, maar ook aan diepe wijsheid en schoonheid. Andrew Manze: ‘Het Celloconcert is zo ongeveer het meest intieme werk van Elgar. Hij was zoals velen diep geraakt door de oorlog en het concert is een uitdrukking van rouw zonder woorden. Je zou kunnen zeggen dat het zijn requiem is, speciaal het derde deel, dat met zo weinig noten zoveel zegt.’ Elgar zelf was er ook zeer tevreden over.
Op zijn sterfbed neuriede hij het openingsthema en vertrouwde hij een vriend toe: ‘Als je na mijn dood iemand dit melodietje hoort fluiten in de Malvern Hills, maak je dan geen zorgen. Ik ben het maar.’
De Britse Andrew Manze dirigeert een essentieel meesterwerk uit de muziekhistorie van zijn thuisland, het geliefde concert van Edward Elgar. Daarvoor klinkt een bijzonder werk voor strijkers van Elgars iets jongere landgenoot Raph Vaughan Williams. Voor de Britten zijn Elgar en Vaughan Williams de twee belangrijkste componisten uit de overgangstijd van de Laatromantiek naar het modernisme.
Biografie
Andrew Manze, dirigent
Met zijn geschiedenis als violist en ensembleleider (Academy of Ancient Music en The English Concert) in de historische uitvoeringspraktijk én jarenlange directie-ervaring in de eigentijdse concertpraktijk, is Andrew Manze evenveel thuis in romantische en moderne als in oudere muziek.
Van 2006 tot 2014 was hij chef- van het Helsingborgs , waarvan hij nu eredirigent is.
Hij was ook als vaste gastdirigent werkzaam bij het BBC Scottish Symphony Orchestra en het Noors Radio Orkest. Van 2014 tot de zomer van 2023 was Andrew Manze chef- van de NDR Radiophilharmonie in Hannover.
Dirigent en orkest ondernamen samen tweemaal een succesvolle tournee naar China en brachten een reeks cd’s uit met werken van Mozart en Mendelssohn, waarvan de eerste een Preis der deutschen Schallplattenkritik opleverde. Sinds het seizoen 2018/2019 is Andrew Manze tevens vaste gastdirigent van het Royal Liverpool Philharmonic Orchestra, waarmee hij onder meer alle symfonieën van Vaughan Williams op cd opnam. Als gastdirigent werkt de Engelsman geregeld met orkesten als de Münchner Philharmoniker, het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Stockholm en Camerata Salzburg. Hij is regelmatig te gast bij het Mostly Mozart Festival in New York.
In 2017 leidde Andrew Manze het Concertgebouworkest voor het eerst. De laatste samenwerking was in november 2023, toen werken van Elgar en Vaughan Williams op het programma stonden.
Alban Gerhardt, cello
Alban Gerhardt werd vanaf jonge leeftijd door muziek omringd: zijn moeder was actief als sopraan, zijn vader was violist in de Berliner Philharmoniker, zijn broer Darius speelt gitaar.
Alban Gerhardt studeerde bij onder anderen Götz Teutsch en Boris Pergamenschikow. De Berlijnse cellist soleerde in 1991 voor het eerst bij de Berliner Philharmoniker, waarmee hij zijn internationale carrière in gang zette.
Hij was te gast bij alle Britse en Duitse radio-orkesten, het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, de New York Philharmonic, The Cleveland Orchestra en de en van Philadelphia, Boston en Chicago. Zijn repertoire loopt uiteen van Bachs suites tot alle grote celloconcerten en samenwerkingen met componisten van nu. Zo bracht hij nieuwe muziek van Brett Dean in première met het Sydney Symphony Orchestra en de Berliner Philharmoniker, en het Celloconcert van Julian Anderson met het Orchestre National de France.
Zijn opname van het Celloconcert van Unsuk Chin, uitgebracht door Deutsche Grammophon, won de BBC Music Magazine Award en werd in 2015 genomineerd voor een Gramophone Award. Op 15 mei 2019 maakte Alban Gerhardt zijn -debuut, waar hij optrad met klarinettist David Orlowsky en pianist Ohad Ben-Ari. In de stond hij al vaker, zoals in september 2009, toen hij bij het Concertgebouworkest debuteerde in Prokofjevs Symfonie-concert onder leiding van Neeme Järvi.
Koninklijk Concertgebouworkest, orkest
Al 137 jaar brengt het Koninklijk Concertgebouworkest muziek tot leven. Het Amsterdamse orkest wordt wereldwijd geroemd om zijn unieke klank en zijn veelzijdige repertoire en heeft het voorrecht om met de meest vooraanstaande en en solisten te mogen samenwerken. Klaus Mäkelä, met wie sinds 2020 een hechte band bestaat, wordt in 2027 chef-dirigent. Zijn voorgangers waren Willem Kes, Willem Mengelberg, Eduard van Beinum, Bernard Haitink, Riccardo Chailly (sinds 2004 conductor emeritus), Mariss Jansons en Daniele Gatti. Iván Fischer is honorair gastdirigent.
Jaarlijks geeft het orkest zo’n 130 concerten. Thuis, in Het Concertgebouw, maar ook in de meest prestigieuze concertzalen wereldwijd. Daarmee is het Concertgebouworkest een ambassadeur voor Nederland. Hare Majesteit Koningin Máxima is beschermvrouwe van het orkest.
Vanaf het begin is veel samengewerkt met componisten. Zo dirigeerden Richard Strauss, Gustav Mahler, Arnold Schönberg en Igor Stravinsky zelf meer dan eens het Concertgebouworkest. Jaarlijks gaan meerdere opdrachtwerken in première.
Het orkest ziet het als zijn verantwoordelijkheid om de kracht van symfonische muziek door te geven. Via de Academie van het Concertgebouworkest en het internationale jeugdorkest Young delen orkestmusici hun kennis, ervaring en liefde voor het vak met volgende generaties. Voor veelbelovende en zijn er de Ammodo Masterclass en het Bernard Haitink Associate Conductorship. Met vernieuwende concertvormen en uitvoeringen buiten de concertzaal inspireert het orkest nieuwe luisteraars.
Het grootste deel van de inkomsten haalt het Concertgebouworkest uit concerten in binnen- en buitenland. Het orkest is dankbaar voor de steun die het ontvangt van zijn publiek, het Ministerie van OCW, de gemeente Amsterdam, global partners ING, Booking.com en The Magnum Ice Cream Company, en vele sponsoren, fondsen en donateurs wereldwijd.
Bekijk hier alle musici van het Koninklijk Concertgebouworkest
Vincent Verelst, presentator
Vincent Verelst studeerde piano aan het Koninklijk Conservatorium Brussel, en in dezelfde stad studeerde hij Audiovisuele Kunsten aan het RITCS. Sinds 2004 werkte hij als presentator bij de muziekzender Klara.
Van 2005 tot 2007 presenteerde Vincent Verelst samen met Thomas Vanderveken jaarlijks de Top 75 van Klara.
Voor de VRT-zender Eén werkte Vincent Verelst mee aan Vlaanderen Vakantieland en verzorgde hij voice-overs bij televisieprogramma’s als Duizend zonnen, Rond de wereld in 80 tuinen, Easy Cruise, Eten onder de zon en Tropic of Cancer (op Canvas). Hij maakte geregeld bijdrages over klassieke muziek voor Het Journaal op Eén.
In 2015 en 2016 co-presenteerde hij de Koningin Elisabethwedstrijd voor Canvas. Sinds 2017 is hij als development officer bij de Brussels Philharmonic verantwoordelijk voor fondsenwerving, al blijft hij daarnaast programma’s presenteren en reportages maken voor onder meer de VRT en het magazine Pano.
In 2019 maakte Vincent Verelst de negendelige documentairereeks De modernisten over belangrijke Belgische architecten. De presentatie voor Essentials van het Concertgebouworkest verzorgde de Vlaming al eerder, de laatste keer in november 2023.