Concertgebouworkest Essentials: Bach en Händel

Frankrijk door Bachs verrekijker

Het lijkt misschien een paradox: Bach was een kosmopoliet die nooit een voet buiten Duitsland zette. Toch was hij zeer goed op de hoogte van wat er speelde in buurland Frankrijk, maar natuurlijk ook Italië en zelfs Engeland. Dat was dankzij de enorme bibliotheek die hij bijeen sprokkelde, met muziek van voorbije eeuwen, maar ook van de nieuwste modestukken van Franse, Italiaanse en Duitse makelij.

Zo zijn Bachs vier orkestsuites een afspiegeling van de muzikale modes aan het Franse hof waar balletmeester en hofcomponist Jean-Baptiste Lully de scepter zwaaide. Bach opent de Derde orkestsuite dan ook met een plechtige gepuncteerde ouverture, laat een snel fugatisch gedeelte volgen, en sluit af met het langzame begindeel. Franser kan het bijna niet.

Het vervolg is een vrije opeenvolging van dansen en karakterstukken met Franse titels, waaronder de bekende ontroerende en verstilde Air. Een extra feestelijke karakter krijgt de suite door de instrumentatie met trompetten en pauken. Het is daarom niet vreemd dat Bach het openingsdeel gebruikte als inleiding bij de stralende kerstcantate nr. 110 waar hij het koor psalm 126 vers 2 laat zingen: ‘Toen waren onze monden gevuld met gelach en gezang.’

Koninklijk vuurwerk

Veel muziek van Händel heeft zijn roem te danken aan belangrijke gebeurtenissen in de Europese en Engelse politiek van zijn tijd, zoals het Utrecht Te Deum en Jubilate. Ze waren bedoeld als eerbetoon aan de politieke macht, als triomf­geschal na een gewonnen oorlog, of als een muzikale omlijsting van officiële feestelijkheden. Zo ook zijn Music for the Royal Fireworks.

Met de Vrede van Aken kwam in 1748 een einde aan een langdurige en bloedige oorlog waarin koning George verwikkeld was: de Oostenrijkse Successie-­oorlog. Voor die gelegenheid werd in april 1749 een reusachtig vuurwerk afgestoken in Green Park in Londen met muziek van Händel. De imposante bezetting telde 100 man: 40 strijkers, 24 hobo’s, 12 fagotten, 9 hoorns, 9 trompetten en slagwerk. Händel was mordicus tegen een openbare repetitie vooraf, toch verzamelde zich een massa van 12.000 mensen in Vauxhall. Door de enorme toeloop en chaos ontstond een drie uur durende verkeersopstopping op London Bridge.

De uitvoering tijdens het vuurwerk was een groot succes, ondanks de regen. Händel schreef toepasselijke muziek: majestueus, in een stralend, krachtig D groot. Een machtige klankpoort in Franse ­gepuncteerde stijl opent het geheel. Ook de overige delen zijn in Franse stijl. Eerst een snelle Bourrée, gevolgd door een bedaard deinende Siciliano die de vrede moet verbeelden. Dan een spetterend door koperblazers overheerst vreugdestuk (La Réjouis­sance, de vreugde). En ten slotte twee galante modestukken, twee menuetten, het eerste mild en klein bezet, en het tweede krachtig en stralend en met een tutti-bezetting. Een voor die tijd machtig klankspektakel.