Concertgebouworkest Entrée Essentials: Tsjaikovski
Koninklijk Concertgebouworkest
Fabio Luisi dirigent
Vincent Verelst presentatie
Dit programma maakt deel uit van Entrée-Essentials.
Na afloop organiseert jongerenvereniging Entrée het gratis toegankelijke Entrée Café in de Spiegelzaal met live muziek of dj.
Pjotr Tsjaikovski (1840-1893)
Symfonie nr. 5 in e kl.t., op. 64 (1888)
Andante – Allegro con anima
Andante cantabile, con alcuna licenza – Moderato con anima
Valse: Allegro moderato
Finale: Andante maestoso – Allegro vivace
er is geen pauze
einde ± 22.10 uur
Toelichting
Pjotr Iljitsj Tsjaikovski 1840-1893
Tsjaikovski: Vijfde symfonie
Door Hugo Bouma
‘Ik ben vreselijk bang te moeten bewijzen, niet alleen naar anderen, maar ook naar mezelf, dat ik als componist nog niet uitgeblust ben.’ Aldus sprak Tsjaikovski bij het aanvangen van zijn Vijfde symfonie. Tien jaren waren gepasseerd sinds zijn vorige symfonie, en hoewel hij om werk en inspiratie niet verlegen zat, voelde hij wel grote druk om dit een écht persoonlijk stuk te maken.
De symfonie was immers bij uitstek de vorm voor individuele artistieke expressie. Ver verwijderd, kortom, van de sprookjesachtige ’s en balletten waar de Rus zo succesvol in was. Daar lag ook de bron van zijn onzekerheid: dat de zingbare, moeiteloze melo-dieën en operatische effecten die hem zo natuurlijk afgingen zich niet leenden voor de lange adem van een abstracte symfonie. Men ziet dit ook wel als een eeuwigdurende tweestrijd tussen het Russisch-nationalistische en het Europese deel van Tsjaikovki’s muzikale persoonlijkheid.
Vanaf de eerste lugubere klarinetklanken is duidelijk: dit is het werk van een componist met grote twijfels. Zelf vergeleek hij deze met het noodlot; gedurende de symfonie zal deze in diverse gedaanten terugkeren. Ook wanneer hierna het tempo omhoog gaat, blijft de muziek stormachtig en zoekend, ondanks het dansante karakter en de typerende kleurrijke . Het eerste deel sluit af in de catacomben van het orkest, in , in twijfel.
De meeslepende solo die het tweede deel opent, getuigt van de gave van de componist voor het schrijven van onvergetelijke melodieën. De muziek heeft zelfs de twijfelachtige eer ooit verwerkt te zijn tot de jazz-standard Moon Love. Tsjaikovski’s origineel heeft echter iets meer om het lijf en zweept het orkest steeds verder op, hetgeen leidt tot een plotselinge uitbarsting van het ‘motto-’ waar de symfonie mee opende. Het noodlot heeft aan kracht gewonnen, maar klinkt nog steeds in mineur.
Bij wijze van adempauze volgt een lichtvoetige . Niet duidelijk is echter of de ritmische eigenaardigheden en de zenuwachtige loopjes in het midden humoristisch zijn bedoeld, of dat er onder de oppervlakte toch van alles speelt. Deze twijfels worden versterkt door het opnieuw opduiken van het motto-thema aan het eind van het deel.
Hetzelfde motto opent ook de Finale, pompeus, in . De componist heeft schijnbaar het zelfvertrouwen gevonden om zijn lot in eigen handen te nemen. Wat volgt is een slotdeel, waarin geen enkele twijfel meer kan bestaan. Op het agressieve af stormt het orkest naar de eindstreep, waar het overwonnen noodlot ons reeds staat op te wachten.
Biografie
Vincent Verelst, presentator
Vincent Verelst studeerde piano aan het Koninklijk Conservatorium Brussel, en in dezelfde stad studeerde hij Audiovisuele Kunsten aan het RITCS. Sinds 2004 werkte hij als presentator bij de muziekzender Klara.
Van 2005 tot 2007 presenteerde Vincent Verelst samen met Thomas Vanderveken jaarlijks de Top 75 van Klara.
Voor de VRT-zender Eén werkte Vincent Verelst mee aan Vlaanderen Vakantieland en verzorgde hij voice-overs bij televisieprogramma’s als Duizend zonnen, Rond de wereld in 80 tuinen, Easy Cruise, Eten onder de zon en Tropic of Cancer (op Canvas). Hij maakte geregeld bijdrages over klassieke muziek voor Het Journaal op Eén.
In 2015 en 2016 co-presenteerde hij de Koningin Elisabethwedstrijd voor Canvas. Sinds 2017 is hij als development officer bij de Brussels Philharmonic verantwoordelijk voor fondsenwerving, al blijft hij daarnaast programma’s presenteren en reportages maken voor onder meer de VRT en het magazine Pano.
In 2019 maakte Vincent Verelst de negendelige documentairereeks De modernisten over belangrijke Belgische architecten. De presentatie voor Essentials van het Concertgebouworkest verzorgde de Vlaming al eerder, de laatste keer in november 2023.
Fabio Luisi, dirigent
Fabio Luisi studeerde piano aan het conservatorium in Genua en directie bij Milan Horvat in Graz. Sinds het seizoen 2022/2023 is hij chef- van het NHK Symphony Orchestra, Tokyo. Daarnaast is hij chef-dirigent van het Dallas Symphony Orchestra en van het Danish National Symphony Orchestra.
De Italiaan is ook music director van het Festival della Valle d’Itria in Puglia en eredirigent van zowel het Orchestra Sinfonica Nazionale RAI als het Teatro Carlo Felice in zijn geboortestad Genua.
Als voormalig chef- van de Wiener Symphoniker werd Fabio Luisi geëerd met de Anton-Bruckner-Ring en -Medaille. Hij stond ook aan het hoofd van onder meer de Staatskapelle Dresden, het Orchestre de la Suisse Romande, het Tonkünstler-Orchester in Wenen, de Grazer Philharmoniker, de Sächsische Staatsoper en de Metropolitan in New York. Voor zijn opnamen van Wagners Siegfried en Götterdämmerung won Fabio Luisi een Grammy Award en de live opgenomen dvd werd in 2012 bij de Grammy Awards uitgeroepen tot beste opera-opname.
Zijn uitgebreide discografie bevat verder onder meer Bruckners Negende symfonie met de Staatskapelle Dresden, waarvoor hij een Echo Klassik Preis in de wacht sleepte, en een complete Nielsen-cyclus met het Danish National Symphony Orchestra, die in 2023 goed was voor een Limelight en een Abbiati Award, terwijl Gramophone de cd met de Vierde en Vijfde symfonie uitriep tot ‘Recording of the Year’. Bij het Concertgebouworkest is Fabio Luisi een regelmatige gast sinds zijn debuut in 2005. In juni 2022 leidde hij bij het orkest de Ammodo Masterclass Dirigeren. De musicus is ook een gepassioneerd parfumeur.
Koninklijk Concertgebouworkest, orkest
Al 137 jaar brengt het Koninklijk Concertgebouworkest muziek tot leven. Het Amsterdamse orkest wordt wereldwijd geroemd om zijn unieke klank en zijn veelzijdige repertoire en heeft het voorrecht om met de meest vooraanstaande en en solisten te mogen samenwerken. Klaus Mäkelä, met wie sinds 2020 een hechte band bestaat, wordt in 2027 chef-dirigent. Zijn voorgangers waren Willem Kes, Willem Mengelberg, Eduard van Beinum, Bernard Haitink, Riccardo Chailly (sinds 2004 conductor emeritus), Mariss Jansons en Daniele Gatti. Iván Fischer is honorair gastdirigent.
Jaarlijks geeft het orkest zo’n 130 concerten. Thuis, in Het Concertgebouw, maar ook in de meest prestigieuze concertzalen wereldwijd. Daarmee is het Concertgebouworkest een ambassadeur voor Nederland. Hare Majesteit Koningin Máxima is beschermvrouwe van het orkest.
Vanaf het begin is veel samengewerkt met componisten. Zo dirigeerden Richard Strauss, Gustav Mahler, Arnold Schönberg en Igor Stravinsky zelf meer dan eens het Concertgebouworkest. Jaarlijks gaan meerdere opdrachtwerken in première.
Het orkest ziet het als zijn verantwoordelijkheid om de kracht van symfonische muziek door te geven. Via de Academie van het Concertgebouworkest en het internationale jeugdorkest Young delen orkestmusici hun kennis, ervaring en liefde voor het vak met volgende generaties. Voor veelbelovende en zijn er de Ammodo Masterclass en het Bernard Haitink Associate Conductorship. Met vernieuwende concertvormen en uitvoeringen buiten de concertzaal inspireert het orkest nieuwe luisteraars.
Het grootste deel van de inkomsten haalt het Concertgebouworkest uit concerten in binnen- en buitenland. Het orkest is dankbaar voor de steun die het ontvangt van zijn publiek, het Ministerie van OCW, de gemeente Amsterdam, global partners ING, Booking.com en The Magnum Ice Cream Company, en vele sponsoren, fondsen en donateurs wereldwijd.
Bekijk hier alle musici van het Koninklijk Concertgebouworkest