Concertgebouworkest en Barbara Hannigan: Late Night
Concertgebouworkest
Barbara Hannigan dirigent
Vilde Frang violist
Aphrodite Patoulidou sopraan
m.m.v. Pierre Audi creatief partner
m.m.v. Jean Kalman lichtontwerp, scenografie
Lees hier de zangteksten.
Lees hier het interview met Barbara Hannigan.
Dit intieme Late Night-concert behoort tot een reeks unieke luisterervaringen van het Concertgebouworkest. Speciaal voor dit concert wordt een groot deel van de stoelen uit de Grote Zaal verwijderd. Er zijn twee soorten kaarten beschikbaar: zitplaatsen op tapijten op de vloer (neem een kussen of matje mee!) en op stoelen daaromheen.
Het programma bevat onder meer:
Anoniem
Traditioneel Grieks wiegelied
Richard Strauss (1864-1949)
Metamorphosen (1945)
studie voor 23 solostrijkers
Tempo molto moderato, quasi adagio, Adagio
Allegro molto vivace
Il tempo largo
Allegro
Anoniem
Traditioneel IJslands wiegelied (‘Outborn’)
Claude Vivier (1948-1983)
Lonely Child (1980)
voor sopraan en orkest
op een tekst van Claude Vivier
eerste uitvoering door het Concertgebouworkest
er is geen pauze
einde ± 22.15 uur
Toelichting
Barbara Hannigan: Late Night
Door Carine Alders en Martijn Voorvelt
Barbara Hannigan wordt wereldwijd geroemd als een veelzijdige zangeres die zich met hart en ziel inzet voor de muziek, of dat nu een van Stravinsky, Bartók of Berg is of een gloednieuwe compositie. Sinds 2011 is de Canadese bovendien , waarbij ze een speciale voorkeur ontwikkelde voor het samenstellen van bijzondere programma’s.
De eerste samenwerking ooit tussen Barbara Hannigan en het Concertgebouworkest is het compacte, intieme Late Night-concert van vanavond. Het programma ‘draait vooral om liefde en verlies’, aldus Hannigan. Muziek, ruimte, licht en beeld vloeien in elkaar over dankzij de hulp van Pierre Audi, creatief partner van het orkest, en lichtontwerper Jean Kalman. Over Pierre Audi zegt Hannigan: ‘Hij is ongelooflijk goed in het oproepen van een sfeer met heel weinig middelen, met een lichtplan en een mise-en-espace [de ruimtelijke opstelling van uitvoerenden en eventuele rekwisieten op het podium]. Dat is niet eenvoudig, je hebt er een perfect oog en een sterke visie voor nodig. Pierre heeft die bijzondere gave.’
Het is geen lang van tevoren vastgelegd programma. Hannigan en Audi houden graag mogelijkheden tot het laatst open – er is ruimte voor verrassingen. Waar Hannigan zeker van is: ‘Het wordt een magische avond.’
Aphrodite Patoulidou en Vilde Frang
Een speciale rol is weggelegd voor sopraan Aphrodite Patoulidou. Ze vangt aan met een traditioneel Grieks wiegelied, waarbij ze zichzelf begeleidt op de nyckelharpa (toetsenharp), een oud snaarinstrument uit de Zweedse volksmuziek. Hannigan: ‘Ik weet niet van welke planeet zij komt, zij is een van die oude zielen, een buitengewoon talent. Ze arrangeert, componeert, schrijft gedichten, fotografeert en maakt op een bijzondere manier verbinding met elk genre muziek, ze zingt zelfs met een metalband.’ Later vanavond zingt Patoulidou ook een IJslands volksliedje, bijgestaan door de beroemde violiste Vilde Frang.
Strauss: Metamorphosen
Metamorphosen van Richard Strauss ontstond in 1945, aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, als de getuigenis van totale ontgoocheling en diepe droefenis. Na het bombardement op het Hoftheater in München op 3 oktober 1943 schreef Strauss aan zijn zus dat hij er kapot van was.
‘Hoe zijn we hier terecht gekomen? Hoe hebben we dit laten gebeuren?’
Geïnspireerd door het bekende Marcia funebre- uit Beethovens Derde symfonie, ‘Eroica’ noteerde hij de eerste schetsen voor een ‘Trauer um München’. In die sombere tijd las Strauss ook veel Goethe, tekstfragmenten zijn terug te vinden in zijn notitieboek. Daaruit wordt duidelijk dat Strauss veel meer betreurde dan het verwoesten van zijn geliefde theater.
Hannigan: ‘Goethes gedicht Niemand wird sich selber kennen verklaart alles. Als je de betekenis van Metamorphosen in een zin zou kunnen vangen, dan is het de vraag ‘Hoe zijn we hier terecht gekomen? Hoe hebben we dit laten gebeuren?’ Niemand kent zichzelf echt helemaal, en als je dat verbindt aan de vernietiging van het operahuis, en het verlies van de cultuur, dan kom je bij die vraag uit.’ De zelfvernietiging van de mens draagt bij Goethe en Strauss echter ook de belofte van een wedergeboorte in zich.
Vivier: Lonely Child
De Canadese componist Claude Vivier heeft zijn ouders nooit gekend, hij werd als baby achtergelaten in een weeshuis. Het sterk biografische Lonely Child is in de woorden van de componist ‘een van eenzaamheid’. Viviers eigen tekst – deels in een zelfverzonnen taal – roept een droomwereld op waarin een moeder haar kind in slaap zingt. ‘Elfjes zullen met je dansen, de zwaluwen wijzen je de weg naar een paleis van diamant.’ Vivier gebruikte een compositietechniek waarbij een verrijkt wordt met tonen op verschillende len van de hoofdtoon. Zo ontstaan geen en, maar ‘grote kleurenstralen’ rond de melodie, zoals hij zijn techniek verwoordde. Hannigan: ‘Ik ken Viviers muziek sinds mijn achttiende, zijn muziek was heel belangrijk in mijn ontwikkeling. Hij componeert in een wagneriaanse, mythische stijl. Ik zong Lonely Child voor het eerst toen ik begin dertig was. De muziek zit in mijn DNA, ik houd er enorm veel van.’
De laatste jaren zong Hannigan Lonely Child niet meer, maar dirigeerde ze het des te vaker. Voor de zangpartij kiest ze dan altijd voor Aphrodite Patoulidou, met wie ze een sterke artistieke verwantschap voelt. ‘Wat we delen is een diepe verbintenis met alles wat we uitvoeren. Ik begon misschien wel als haar mentor, maar ze is nu een bron van inspiratie voor mij en voor iedereen met wie ze werkt. Je zult horen: Lonely Child is nu háár stuk.’
Overigens reist Barbara Hannigan na haar concerten in Amsterdam meteen door naar Canada, waar ze toevallig Lonely Child weer zelf gaat zingen. Is dat lastig, zingen onder een andere dirigent als je het werk zelf meestal dirigeert? ‘Nee hoor’, grapt Hannigan, ‘zolang hij het maar precies zo dirigeert als ik het wil’.
Biografie
Barbara Hannigan, dirigent, sopraan
De Canadese sopraan en Barbara Hannigan bevindt zich al jaren in de voorhoede van de podiumkunst. Ze werkte samen met vooraanstaande musici als Simon Rattle, Kent Nagano, Andris Nelsons, Esa-Pekka Salonen en Kirill Petrenko. Met dirigent/pianist Reinbert de Leeuw, die een belangrijke invloed en inspiratie voor haar was, bracht ze onder meer de cd Vienna: fin de siècle en een opname van Saties Socrate uit.
Als fervent voorvechter van eigentijdse muziek was ze verantwoordelijk voor bijna 100 wereldpremières. Barbara Hannigan werkte veelvuldig samen met componisten als Boulez, Stockhausen, Dutilleux, Ligeti, Zorn, Barry, Dean en Benjamin. Met de titelrol van Bergs Lulu vierde ze zowel in 2012 als in 2021 triomfen in De Munt in Brussel.
Sinds het seizoen 2020/2021 ondernam ze tournees naar diverse zalen met een veelgeprezen nieuwe productie van Poulencs La Voix humaine in samenwerking met videokunstenaar Denis Guéguin en het Orchestre Philharmonique de Radio France. Het IJslands Symfonisch Orkest benoemde haar tot chef- met ingang van seizoen 2026/2027.
Barbara Hannigan won vele prijzen, waaronder een Grammy en een Edison voor het album Crazy Girl Crazy (2017), dat ze opnam met LUDWIG. In 2022 werd ze in Frankrijk benoemd tot Officier des Arts et des Lettres. Gramophone riep haar in hetzelfde jaar uit tot Artist of the Year. Haar toewijding aan de jongere generatie musici leidde in 2017 tot de oprichting van Equilibrium Young Artists. In 2020 startte de zangeres Momentum: Our Future Now, een initiatief dat toonaangevende kunstenaars en organisaties aanspoort jonge muzikanten te ondersteunen en begeleiden.
In december 2022 debuteerde Barbara Hannigan bij het Concertgebouworkest; ze dirigeerde werken van onder anderen Richard Strauss, Berg, Barber en Vivier.
Aphrodite Patoulidou, sopraan
‘Haar elegantie als zangeres én actrice plaatst haar in een hogere klasse’, oordeelde de LA Times over Aphrodite Patoulidou. De Griekse sopraan studeerde aan de Universiteit van Macedonië in Thessaloniki, het Koninklijk Conservatorium in Brussel en de Universtität der Künste in Berlijn.
Ze studeerde ook folkzang, speelt gitaar, piano en nyckelharpa (een snaarinstrument uit de Zweedse volksmuziektraditie), en was een van de eerste deelnemers aan Equilibrium Young Artists van Barbara Hannigan.
Aphrodite Patoulidou trad op bij zowel de Staatsoper als in de Philharmonie in Berlijn, De Munt in Brussel en het Teatro Real in Madrid. Ze werd geprezen om haar vertolkingen van Anne Trulove in Stravinsky’s The Rake’s Progress, Susanna in Mozarts Le nozze di Figaro, Belinda in Purcells Dido and Aeneas en van Claude Viviers Lonely Child.
Daarnaast was de veelzijdige sopraan te gast bij het dansgezelschap van Sasha Waltz en tourde ze als leadzangeres met de Franse metal-act Igorrr. Als songwriter beweegt Aphrodite Patoulidou zich in diverse genres. Ze profileert zich ook als fotograaf en beeldend kunstenaar.
De sopraan debuteert bij het Concertgebouworkest.
Pierre Audi (1957-2025), mise-en-espace
Pierre Audi was in 1979 oprichter van het Londense Almeida Theatre. In 1988 werd hij directeur van De Nederlandse (later De Nationale Opera) waar hij talloze succesproducties regisseerde en nieuw repertoire initieerde. Van 2005 tot 2014 was hij artistiek directeur van het Holland Festival.
Ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van De Nationale Opera richtte Pierre Audi in 2015 het Opera Forward Festival op.
In september 2018 nam hij afscheid als directeur; hij regisseerde nog wel onder meer het Stockhausen-project aus LICHT in de Gashouder tijdens het Holland Festival van 2019. Pierre Audi is artistiek directeur van Park Avenue Armory in New York en van het Festival d’Aix-en-Provence.
Als creatief partner van het Concertgebouworkest sinds 2021 was hij nauw betrokken bij programma’s in de – Händels Acis and Galatea onder leiding van Leonardo García Alarcón en concerten onder leiding van Barbara Hannigan in het najaar van 2022 – en bij twee concerten in de Gashouder: Symphonic Loops in februari 2022 met Damon Albarn en andere gastmusici en Requiem for Nature onder leiding van Tan Dun in juni-juli 2023.
Vilde Frang, viool
Vilde Frang speelt viool vanaf vierjarige leeftijd en had les aan het Barrat Due Musikinstitut in Oslo. Op haar twaalfde nodigde Mariss Jansons haar uit als solist bij het Oslo Filharmonisch Orkest. Ze ging studeren bij Kolja Blacher in Hamburg en bij Ana Chumachenco in Kronberg, en Mitsuko Uchida en Anne-Sophie Mutter werden belangrijke mentoren.
In 2012 won de Noorse violiste de Credit Suisse Young Artists Award en debuteerde ze onder leiding van Bernard Haitink op het Lucerne Festival. Sindsdien was ze te gast bij gezelschappen als de Wiener en de Berliner Philharmoniker, het London Symphony Orchestra, het Gewandhausorchester Leipzig, het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, het Budapest Festival Orchestra, het Chamber Orchestra of Europe, het Orchestre de Paris en de orkesten van New York, Chicago, Los Angeles, Cleveland, Sydney en Tokio.
In april 2018 debuteerde ze bij het Concertgebouworkest (Mozart met Trevor Pinnock), waar ze terugkeerde in december 2022 (Berg met Barbara Hannigan) en mei 2025 (Sjostakovitsj met Semyon Bychkov). Het kamermuziekpodium deelde Vilde Frang met Yuri Bashmet, Sol Gabetta, Leif Ove Andsnes en Janine Jansen. Ze kreeg Edisons in 2011 en 2012, en won verder onder meer een Grand Prix du Disque, de Preis der deutschen Schallplattenkritik, een Diapason d’Or en een Gramophone Award. Vilde Frang bespeelt de ‘Rode’-Guarnerius uit 1734.