Close-up: portretconcert Calogero Palermo

De jaargetijden van Ortolano zijn een evocatieve herneming van Vivaldi’s gelijknamige werk met een overeenkomstige vorm, een vergelijkbaar gebruik van programmatische aanwijzingen, waarvan enkele opzettelijk gelijk zijn aan die van de Venetiaanse componist, en met enkele gelijksoortige muzikale stijlelementen, zoals het kloppende ritme van de strijkers als begeleiding van de solopartij. Zo wordt een verbinding gelegd tussen composities die 300 jaar van elkaar gescheiden zijn, als om te laten zien dat – zoals Ortolano zegt – ‘in de muziek van vandaag veel is veranderd ten opzichte van die van Vivaldi en zijn tijd, maar dat veel stilistisch materiaal nog steeds actueel, eigentijds, en zelfs modieus blijkt te zijn’.

Uit de thematische rijkdom waarmee hij de vele verschillende expressieve situaties muzikaal vormgeeft, blijkt de originaliteit van Ortolano’s muzikale ideeën. Geraffineerde harmonieën waaieren uit over zeer uiteenlopende tonale gebieden en veroorzaken – vaak losgezongen van ieder keurslijf – ‘muzikale oxymorons’, zoals de momenten waarop dodecafone technieken en traditionele tonaliteit gebroederlijk naast elkaar bestaan. Voortdurende ritmewisselingen, bijvoorbeeld in het eerste deel van Estate of het derde deel van Primavera, onderstrepen het feit dat de componist het ritmische aspect in geen enkel opzicht ondergeschikt acht aan melodie of harmonie.

Van de uitvoerenden wordt een grote precisie verlangd in het voortbrengen van de afzonderlijke klanken, die vaak deel uitmaken van een contrapuntisch weefsel. In de zeer gedetailleerde instrumentatie duiken instrumentpartijen op zoals de personages van een toneelstuk het toneel opkomen.

Primavera (Lente)

Het eerste deel van de Lente opent met een korte reminiscentie aan de winter die net voorbij is. Na enkele maten doet de klarinet zijn intrede met het thema van de lentewandeling. De strijkers ondersteunen de solist harmonisch en ritmisch en geven thematische ideeën aan elkaar door. Ten slotte klinkt als hommage aan Vivaldi een duidelijk herkenbaar citaat uit diens Primavera.
Lentezoelte begint met een kalme, wijd uitwaaierende cellosolo, waarin voortdurende tempowisselingen de atmosferische instabiliteit onderstrepen die het voorjaar typeert. Het thema klinkt vervolgens in de klarinet, en daarna in de viool, waarbij de solist virtuoos contrapunt toevoegt.

Het derde deel verklankt een dans van figuren uit de natuur. De dansers stellen zich met een buiging aan het publiek voor (glissando’s van de strijkers) en voegen zich bij de solist, waarna ze reageren op diens technisch veeleisende dans. Een kort en onverwacht onweer onderbreekt de voorstelling. Als de rust is teruggekeerd, hervatten de dansers hun optreden. Opnieuw wordt Vivaldi’s Lente geciteerd.

Estate (Zomer)

Het eerste deel verklankt gedetailleerd de programmatische aanwijzingen in de partituur (Zonnestralen, nachtleven en nachtelijke uitspattingen). Geaccentueerde akkoorden geven verblindende zonnestralen aan, in gewaagde virtuoze buitelingen van de solist en complexe ritmes horen we het nachtleven, en ver uiteenlopende en moeilijk thuis te brengen harmonieën stellen de uitspattingen voor.

Het tweede deel zorgt voor een groot contrast door de zomerse zee met zijn kalme golven uit te beelden in een lome, expressieve klarinetmelodie, waarbij de piano met zijn arpeggio’s inzoomt op de golven.
Het derde deel is een muzikaal scherzo. Een korte en energieke inleiding maakt al snel plaats voor een reeks originele melodieën, gebaseerd op volksdansen van onze tijd en uit het verleden. De melodieën wisselen elkaar af en schuiven over elkaar heen (op een bepaald punt klinken ze allemaal tegelijk) om zo de drukte van afgeladen stranden op te roepen.

Autunno (Herfst)

Een ritmisch ostinato en een onbezorgde melodie roepen de karakteristieke sfeer op van een Herfstpromenade door het historische centrum van een oude stad, met zijn monumenten en palazzo’s.
In het bijzonder evocatieve tweede deel bootst een dalend arpeggio van de klarinet vallende bladeren na, terwijl onverwachte virtuoze passages windvlagen uitbeelden.

Het derde deel beschrijft een van de meest kenmerkende gebeurtenissen van de herfsttijd, een bijzonder schouwspel van de natuur dat al duizenden jaren bestaat: de vogeltrek. De klarinet gaat voorop in een denkbeeldige vogel­vlucht en geeft de koers aan voor de andere leden van de zwerm.

Inverno (Winter)

Het laatste concert begint met een deel waarin de typische natuurverschijnselen van de winter­tijd worden beschreven: regen, wind en af en toe even zon. Het tweede deel (Winterverdriet) is een bespiegeling over de gevoelstoestand van mensen op een typische winterdag.

In het derde deel voeren de klarinet en de eerste viool samen een dans op het ijs uit in een afwisseling van snelle loopjes, achtervolgingen, rondcirkelende bewegingen… Dit alles mondt uit in een episode waarin de twee instrumenten zich verenigen in een sensuele en elegante tango, om vervolgens de laatste acrobatische toeren te laten horen.