Choir of King’s College, Cambridge: kerstklassiekers

Choir of King's College, Cambridge 
Stephen Cleobury dirigent
Petra van der Heide harp
Gideon den Herder cello

Zangteksten zijn gratis verkrijgbaar aan de zaal.

Dit concert wordt mede mogelijk gemaakt door hoofdsponsor Van Lanschot Kempen.

Lees ook: Altijd kerst voor Cleobury (interview)

Benjamin Britten 1913-1976

A Ceremony of Carols, op. 28 (1942)
voor jongenskoor en harp
Procession
Wolcum Yole!
There Is No Rose
That Yongë Child
Balulalow
As Dew in Aprille
This Little Babe
Interlude
In Freezing Winter Night
Spring Carol
Deo Gracias (Adam Lay I-bounden)
Recession

traditioneel (arr. Boris Ord)

Adam Lay I-bounden

Elizabeth Poston 1905-1987

Jesus Christ the Apple Tree

traditioneel (arr. Stephen Cleobury)

Joys Seven

Arvo Pärt 1935

Bogoroditse Dyevo (1990)

Judith Weir 1954

Illuminare, Jerusalem (1985) 

traditioneel (arr. Robert Lucas de Pearsall)

In dulci jubilo

traditioneel (arr. Simon Preston)

I Saw Three Ships

pauze

Ralph Vaughan Williams 1872-1958

Fantasia on Christmas Carols (1912)
voor bariton, koor, orgel en cello
bariton solo: Charlie Baigent 

Judith Bingham 1952

Ancient Sunlight (2008)
voor orgel solo
Infancy
Betrothal
Annunciation

traditioneel (uit ‘ Piae Cantiones’, 1582)

Up! Good Christen Folk, and Listen 

traditioneel

Nowell Sing We Now All and Some

Herbert Howells 1892-1983

A Spotless Rose (1919)

traditioneel (arr. Stephen Cleobury)

Away in a Manger 

John Rutter 1945

What Sweeter Music (1988)

traditioneel (arr. Philip Ledger)

Stille Nacht

William Mathias 1934-1992

Sir Christèmas (1971) 

einde

Toelichting

Tradities en carols

Door Anne Stuart

Dit jaar is het de honderdste keer dat het King’s College Choir, Cambridge kerst viert met een Festival of Nine Lessons and Carols. Het lijkt een oeroude traditie, maar de meeste carols gaan nog maar een paar honderd jaar mee. En logisch dus, dat er zo af en toe iets nieuws bij komt.

Het hoogtepunt van Kerst valt nog niet zo lang op 25 december. Tot het invoeren van de e kalender in 1582 bestreken de katholieke festiviteiten m het kerstverhaal, de geboorte van Jezus, grofweg de hele maand december én de eerste helft van januari. In december werd er bovendien veel meer gevierd. Al sinds de Middeleeuwen was het Scandinavische en Germaanse ‘joelfeest’ populair: een feest rondom de winterzonnewende dat zich manifesteerde in het aansteken van ‘joelblokken’ (grote boomstammen) en het optuigen van ‘joelbokken’ (bokjes gemaakt van stro).

Bovendien werden Europese kinderen – vóór het ontstaan van de Kerstman in de vroege – in december bezocht door uiteenlopende, mythologische leveranciers van cadeautjes, waaronder parades van gemaskerde ‘wilde’ jonge mannen, de katholieke Sint Nicolaas uit Myra en zijn ‘satanische knecht Ruprecht’, of het monster Klabauf.

Zingend rond de kerstboom

Wat we inmiddels kennen als kerst is grotendeels het werk van de Duitse theoloog en reformator Maarten Luther (1483-1546). Hij introduceerde te midden van Sint Nicolaas en Klabauf het kerstkind als een alternatieve ‘cadeautjesleverancier’, in de vorm van een soort engeltje. Zo probeerde hij uit de verschillende decembertradities één Christelijk feest te smeden rondom de Bijbelse vertelling over de geboorte van Jezus.

Luther maakte niet alleen handig gebruik van volksfeesten, maar zette ook het bestaande katholieke kerstfeest naar zijn hand. Bijbehorende gezangen als In dulci jubilo nam hij gewoon over (soms in moderne taal), en zo ontstond een hele serie bekende kerstliederen. In de lutherse traditie werden kerstliederen steeds meer thuis gezongen, maar schetsen van Luther en zijn gezin ‘zingend rond de kerstboom’ ontstonden pas in de negentiende eeuw.

Christmas Carols

In Engeland kwam het nooit ‘echt’ tot een reformatie en kwam het kerstrepertoire erg laat op gang. Pas in 1833 verscheen er een verzamelbundel, Christmas Carols Ancient and Modern, met beroemde carols als The first Nowell en het vanavond klinkende I Saw Three Ships.  

Componisten als Arthur Sullivan hielpen het jonge Britse kerstrepertoire in de tweede helft van de negentiende eeuw aan meer populariteit. Door de opkomst van een welgestelde middenklasse in het Victoriaanse tijdperk vonden nieuwe bundels met carols gretig aftrek, en met het verschijnen van The Oxford Book of Carols (1923), samengebracht door componisten Martin Shaw and Ralph Vaughan Williams, was het eerste standaardwerk met kerstmuziek voor kerkkoren en gemeenten een feit. Tel hier het erfgoed van de Victoriaanse schrijver Charles Dickens bij op, en het ultieme Britse kerstplaatje is compleet.

Misschien dat componist Benjamin Britten, atheïst en fervent tegenstander van alles wat riekt naar religie, daarom toch is gezwicht voor het kerstgenre. Tijdens een bootreis van de Verenigde Staten naar Engeland in 1942 vatte hij – wellicht vervuld van Britse nostalgie – het Engelse kerstgevoel in noten voor jongensstemmen en harp. Hij gebruikte veel aloude carols, en liet in zijn eigen zettingen van oude gedichten als There Is No Rose en This Little Babe merken dat hij de caroltraditie uitstekend kende.

En ook hedendaagse componisten laten het Britse kerstgevoel niet voor wat het is. Stephen Cleobury, van het Choir of King’s College, Cambridge, zet ieder jaar een compositieopdracht uit voor het Kerstavondconcert. ‘Toen ik begon met een jaarlijkse compositieopdracht, raakten sommige mensen behoorlijk van streek. Maar ik heb gemerkt, tot mijn grote plezier, dat het publiek dit onderdeel steeds meer is gaan waarderen. In de weken, zelfs maanden voor Kerstmis vragen mensen me aan welke componist ik de opdracht dit keer heb verstrekt. Er is echt vooruitgang geboekt, denk ik. Er is geen grotere voorstander van traditionele klassieke muziek dan ik, maar muziek kan niet zonder verversing door nieuwe dingen.’

Biografie

Stephen Cleobury, dirigent

Stephen Cleobury is sinds 1982 artistiek leider van het Choir of King’s College, Cambridge. In deze functie gaf hij leiding aan talloze concerten en tournees, verbreedde hij het repertoire dat tijdens de dagelijkse diensten wordt gezongen en vroeg hij een flink aantal hedendaagse componisten nieuw werk te schrijven.

Hij initieerde het jaarlijkse festival Easter at King’s en een concertserie getiteld Concerts at King’s. Als resultaat van zijn werk met het koor bouwde Stephen Cleobury hechte muzikale relaties op met formaties als Britten , het BBC Concert Orchestra, het Philharmonia Orchestra en het Orchestra of the Age of Enlightenment.

Van 1983 tot 2009 was Stephen Cleobury bovendien van de Cambridge University Musical Society, en van 1995 tot 2007 was hij chef-dirigent van de BBC Singers. Met het laatstgenoemde gezelschap voerde hij tal van nieuw gecomponeerde partituren uit.

Naast zijn werk als dirigent is Stephen Cleobury organist. Hij geeft regelmatig recitals en was in het verleden voorzitter van het Royal College of Organists. Het concert van vandaag maakt deel uit van de laatste kerst-tournee die Stephen Cleobury leidt van het Choir of King’s College, Cambridge.

Petra van der Heide, harp

Petra van der Heide studeerde bij Erika Waardenburg, Maria Graf en Charlotte Cassedanne en volgde masterclasses bij Susann McDonald en Tanya Tauer. Prijzen won ze onder meer bij het concours van de Stichting Jong Muziektalent en het Edith Stein Concours (de voorloper van het Prinses Christina Concours).

Van 1993 tot 2003 woonde ze in Duitsland, waar ze speelde in het Gewandhausorchester Leipzig, de Bamberger Symphoniker, de Hamburger Symphoniker en het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks. Van 1998 tot 2003 was ze soloharpiste bij de van Darmstadt, een positie die ze sindsdien bekleedt bij het Koninklijk Concertgebouworkest.

Petra van der Heide speelt graag kamermuziek in uiteenlopende formaties en moedigt componisten geregeld aan nieuwe werken voor harp te schrijven, die ze vervolgens speelt tijdens festivals voor moderne muziek zoals het Donau-eschingen Festival en de Darmstadt Ferienkurse.

Aan de conservatoria van Utrecht en Amsterdam geeft Petra van der Heide proefspeltrainingen.

Gideon den Herder, cello

Gideon den Herder studeerde aanvankelijk bij Monique Bartels in Amsterdam en bij ­Clemens Hagen in Salz­burg. In Zürich behaalde hij zijn solisten­diploma bij ­Thomas ­Grossenbacher.

Op ­ bekwaamde hij zich onder be­ge­leiding van Jaap ter Linden en Roel Dieltiens. In 2003 kreeg Gideon den Herder de titel Jong Muziektalent van het Jaar, en in 2009 won hij met het Otone het oudemuziek­concours À Tre in Trossingen (Duitsland).

Als lid van het Van Baerle Trio won ­Gideon den Herder verschillende prijzen, waaronder de Kersjesprijs en de eerste prijzen van het ARD Concours 2013 in München en het internationale kamermuziekconcours van Lyon in 2011. Het Van Baerle concerteert veelvuldig en is te gast in beroemde zalen als de Musikverein in ­Wenen, de Cité de la Musique in Parijs, de Philharmonie in Keulen en het Barbican Centre in Londen. ­

Gideon den Herder is daarnaast sinds 2014 als aanvoerder van de sectie verbonden aan het Residentie Orkest in Den Haag. Hij bespeelt een instrument van bouwer Giuseppe ­Dall’Aglio met een strijk­­stok toegeschreven aan ­Dominique Peccatte, beide in bruikleen van het Nationaal Muziekinstrumenten Fonds.

Choir of King’s College, Cambridge

Het Choir of King’s College, Cambridge werd in 1441 in het leven geroepen door koning Henry VI om de dagelijkse diensten in zijn nieuwe kapel muzikaal op te luisteren. Dat doet het koor van jongenssopranen en jonge mannen nog altijd. Door tal van opnamen en de jaarlijkse wereldwijde BBC-uitzending op kerstavond van A Festival of Nine Lessons and Carols (sinds 1928) geniet het Choir of King’s College, Cambridge een grote internationale bekendheid.

Het koor stond op de BBC Proms met de Academy of Ancient Music en Britten , en verzorgt ieder jaar een kerstconcert in Londen met het Philharmonia Orchestra.

Concertreizen – de eerste was in 1936 – voerden de zangers naar vele Europese landen maar ook naar China, de Verenigde Staten en Australië. Tal van beroemde musici begonnen hun carrière als lid van het Choir of King’s College. Rond 1600 zong bijvoorbeeld componist Orlando Gibbons in het ­jongenskoor; onder de recentere ­alumni zijn tenor James Gilchrist en Michael Chance.

De ­vorige optredens van het Choir of King’s College, Cambridge in Het Concertgebouw waren in december 2015 en december 2018, beide keren onder leiding van Stephen Cleobury.