Chineke! en Jeneba Kanneh-Mason: van Coleridge-Taylor tot Dvořák

Of Samuel Coleridge-Taylor Dvořáks beroemde Negende symfonie ‘Uit de Nieuwe Wereld’ al gehoord had toen hij in 1898 zijn Ballade in a klein schreef, valt niet met zekerheid te zeggen. Wel is bekend dat de in Londen geboren Coleridge-­Taylor, zoon van een arts uit Sierra Leone en een Engelse moeder, Dvořák heel hoog had zitten, en dat hij net als zijn Tsjechische voorbeeld veel inspiratie putte uit Longfellows epische gedicht The Song of Hiawatha uit 1855.  

Kort nadat hij in 1898 zijn Ballade voltooid had, begon hij zelfs aan Hiawatha’s Wedding Feast, dat uit zou groeien tot zijn bekendste werk en het begin was van een reeks werken rond de jonge Indiaan uit het gedicht. Dat hij zowel in eigen land als in de Verenigde Staten – waar hij onthaald werd als de ‘Zwarte Mahler’ – ­succes had als componist, dankte hij aan Edward Elgar. Toen deze een opdracht kreeg om een werk te schrijven voor het Three Choirs Festival in Gloucester in 1898 moest hij wegens grote drukte weigeren. ‘Ik hoop en wens dat jullie Samuel Coleridge-Taylor vragen.

Hij is op zoek naar erkenning en hij is met voorsprong de slimste en meest aansprekende onder de jonge componisten.’ Het bestuur luisterde en de net afgestudeerde Coleridge-Taylor schreef een meeslepend orkestwerk waarin zijn Afrikaanse achtergrond en de laatromantische taal van onder anderen Brahms, Tsjaikovski en natuurlijk Dvořák elkaar vinden in lyrische melodielijnen en een rijke harmonische stuwing.

George Walker is van groot belang geweest voor het uitdragen van de erfenis van Dvořák en de acceptatie van Afro-­Amerikaanse componisten. In de eerste plaats effende hij de weg doordat hij de eerste Afro-Amerikaan was die afstudeerde aan het Curtis Institute of Music, als pianist soleerde bij The Philadelphia Orchestra én als klap op de vuurpijl in 1996 de Pulitzer Prize voor muziek won.

Daarnaast groeide hij op basis van zijn werken uit tot een zeer gerespecteerd componist. Die carrière begon in 1946 min of meer met het succes van zijn Lyric for Strings. Walker was nog een student aan het Curtis Institute en net begonnen aan zijn Eerste strijkkwartet. Kort voor hij het tweede deel schreef overleed zijn grootmoeder Malvina King, die nog onder het juk van de slavernij had geleden.

Walker schreef een hartverscheurend langzaam deel dat hij vervolgens – geïnspireerd door het succesvolle Adagio van Samuel Barber uit 1936 – bewerkte voor strijkorkest. In eerste instantie onder de titel Lament groeide het werk met zijn aan spirituals gerelateerde openingsmelodie, rijke mineur-harmonieën en een hoopvolle tegenmelodie uit tot een zeker in de Verenigde Staten veel gespeeld werk dat Walker later om zou dopen tot Lyric.

Florence Price had aan het begin van haar carrière een nog grotere handicap dan George Walker: ze was niet alleen een Afro-­Amerikaanse componist, maar ook nog vrouw. En vrouwen waren zeker in de eerste helft van de twintigste eeuw nog niet algemeen geaccepteerd in het mannen­bastion van de klassieke muziek. Haar talent werd aan het begin van de twintigste eeuw onderkend door George Chadwick, directeur van het New England Conservatory in Boston, die haar vervolgens ook privé compositieles gaf.

Het hielp. In de jaren twintig won ze vele prijzen en had ze succes met haar symfonieën en liederen, waarvan ze er zo’n honderd zou schrijven, inclusief arrangementen van volksliederen en spirituals. Het Pianoconcert in één deel ging in 1934 in Chicago in pre­mière, met Price zelf als solist. Het werk werd daarna nog één keer uitgevoerd, maar verdween uit het zicht omdat het niet gepubliceerd werd. Pas in 2011 kreeg componist Trevor Weston van het Center for Black Music Research de opdracht het werk te reconstrueren op basis van een versie voor piano solo, met een reductie van de orkestpartij en twee arrangementen voor twee en drie piano’s. 

Er zijn drie secties te onderscheiden, analoog aan het standaard snel-langzaam-­snel concertmodel. Een langzame introductie wordt gevolgd door een sneller lyrisch gedeelte waarvan de melodieën beïnvloed zijn door volksmuziek en populaire genres. Na een prachtig langzaam gedeelte volgt het snelle slot gebaseerd op een juba, een volksdans die zich laat omschrijven als een voorloper van de ragtime en die populair was in de jaren vóór de Burgeroorlog.

Antonin Dvořák, de componist die mede beroemd was geworden omdat hij de Tsjechische volksmuziek een plek gaf in de laat­romantische Europese stijl, stimuleerde Amerikaanse componisten om hetzelfde te doen met hun rijke volkstradities, in plaats van Europeanen te imiteren. In een ingezonden brief in de New York Herald van 28 mei 1893 schreef hij: ‘Ik ben er van overtuigd dat de toekom­stige muziek van dit land gebaseerd moet worden op wat genoemd wordt de neger­melodieën. Deze moeten werkelijk de basis zijn van de enige serieuze en originele compositie­school die ontwikkeld moet worden in de Verenigde Staten (…) Slechts op deze wijze kan de kunstenaar zijn ware gevoel en het karakter van zijn volk tot uitdrukking brengen.’

Op wat voor manier Dvořák met zijn Negende symfonie ‘Uit de Nieuwe Wereld’ bijdroeg aan de te bewandelen weg, zou sinds de première in New York op 16 december 1893 een gespreksonderwerp blijven. De symfonie was een groot succes en de kranten raakten niet uitgepraat over de originele Amerikaanse volksliederen die Dvořák gebruikt zou hebben. ‘Onzin’, zo betitelde de componist deze artikelen. ‘Ik heb alleen getracht in de geest van de Amerikaanse volksliederen te schrijven.’

Dvořák bleef daarnaast dicht bij zijn Tsjechische inborst, want de Negende symfonie verschilt qua toon niet veel van de Zevende en Achtste symfonie. Wel schreef de componist met succes zijn eigen ‘negro spiritual’: de schitterende althobo-solo van het tweede deel. De melodie werd later werkelijk tot Amerikaanse hymne gebombardeerd nadat een student van Dvořák er een tekst bij geschreven had. Goin’ Home, zoals de titel van deze hymne luidt, werd zelfs officieel verheven tot het volkslied van de staat Iowa. Vandaar dat de meeste Amerikanen er nog steeds vanuit gaan dat Dvořák hier een oorspronkelijke volksmelodie  heeft gebruikt.