Barok op zondagmiddag: Shunske Sato en vrienden
Shunske Sato viool
Shuann Chai piano
Tami Krausz traverso
Dit concert maakt deel uit van de serie Barok op Zondagmiddag.
Johann Joachim Quantz (1697-1773)
Vivace
uit ‘Triosonate in C gr.t., QV2 Anh.3 (jaartal onbekend)
oorspronkelijk voor twee fluiten en basso continuo
Frederik II ‘de Grote’ van Pruisen (1712-1786)
Sonate in c kl.t., SpiF 190 (jaartal onbekend)
voor fluit en basso continuo
Recitativo
Andante e cantabile
Alla breve
Georg Benda (1722-1795)
selectie uit ‘Medea’, L477 (1770)
met Shuann Chai als verteller
Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788)
Sonate in b kl.t., Wq. 76 (1763)
voor viool en piano
Allegro moderato
Poco andante
Allegretto siciliano
Johann Sebastian Bach (1685-1750)
Triosonate uit ‘Musikalisches Opfer‘, BWV 1079 (1747)
voor fluit, viool en klavier
Largo
Allegro
Andante
Allegro
er is geen pauze
einde ± 17.00 uur
Met dank aan het Kleine Zaal Fonds.
Toelichting
Toelichting
door Marloes Biermans
Het is best een uitdaging om Frederik II van Pruisen (1712-1786) kort te introduceren. Zoekend naar woorden, stuitte ik op een treffend citaat van Voltaire:
‘’s Ochtends is hij een groot koning, na de lunch een groot schrijver,
de hele dag filosofeert hij en ’s avonds is hij een voortreffelijk gastheer.’
Zo bondig schreef Voltaire het overigens niet op. Deze treffende karakterisering blijkt een parafrase, samengesteld uit verschillende brieven van Voltaire. Het schetst wel goed de veelzijdigheid van de getalenteerde koning Frederik. Hij maakte slim en tactisch gebruik van de verdeeldheid onder de Duitse vorstendommen en de rivaliteit met het Oostenrijkse hof. Hij begon en won diverse oorlogen en zorgde dat het hof van Pruisen een van de invloedrijkste in Europa werd. Tegelijkertijd hield hij zich zeer actief bezig met kunst, wetenschap en filosofie. Dit alles leverde hem de bijnaam ‘de Grote’ op.
Frederik en de muziek
Als tiener kreeg Frederik fluitlessen van Johann Joachim Quantz, een beroemd fluitist en pedagoog en op dat moment in dienst van de beroemde hofkapel van Dresden.
In 1740, op zijn achtentwintigste, werd Frederik koning van Pruisen en vormde hij zijn eigen hof in Berlijn. Omdat vlak daarvoor de hofkapel in Dresden ontbonden was, kon Frederik een hoop getalenteerde musici om zich heen verzamelen, zoals Johann Joachim Quantz, Georg Benda en Carl Philipp Emanuel Bach. Zo werd het Pruisische hof een van de belangrijkste muzikale hotspots in Duitsland. ’s Avonds werd er altijd kamermuziek gespeeld. Er ging veel nieuwe muziek in première, ook van de koning zelf, die ruim honderd fluitsonates en concerten schreef.
De ‘oude Bach’ op bezoek
In mei 1747 bezocht Johann Sebastian Bach – vader van Carl Philipp Emanuel – het hof in Potsdam. Een belangwekkende gebeurtenis, muzikaal en politiek. Het was precies een jaar nadat Frederiks troepen uit Leipzig waren vertrokken en dat maakte Johann Sebastian als prominente inwoner van Leipzig een vredesambassadeur. Kranten in grote steden als Berlijn, Frankfurt, Hamburg en Leipzig publiceerden over zijn bezoek:
‘’s Avonds, tegen de tijd dat de reguliere kamermuziek in de Koninklijke vertrekken een aanvang neemt, werd Zijne Majesteit ervan op de hoogte gesteld dat de Kapelmeester Bach in Potsdam was aangekomen […] Zijne Doorluchtigheid zelve gaf onmiddellijk orders om Bach toe te laten en ging bij zijn binnenkomst naar de zogeheten Forte et Piano, zich verwaardigend om, in Eigen Meest Doorluchtige Persoon en zonder enige voorbereiding, een voor de Kapelmeester Bach te spelen, dat deze in een moest verwerken. Dit werd zo voortreffelijk gedaan door genoemde Kapelmeester dat niet alleen Zijne Majesteit genegen was zijn tevredenheid te tonen, maar ook alle andere aanwezigen aangenaam verrast waren. Mr. Bach vond het hem aangereikte thema zo buitengewoon charmant dat hij van plan is het op papier uit te werken als een volwaardige fuga en die dan uit te geven.’
Musikalisches Opfer
Thuisgekomen produceerde Johann Sebastian zelfs meer dan alleen een fuga. Hij schreef een drie- én een zesstemmige ricercare, een vijftal s én een Trio voor fluit, viool en klavier, allemaal op het thema dat Frederik hem had voorgespeeld. De hele set, die uiteindelijk bekend zou worden als het Musikalisches Opfer, BWV 1079, droeg hij op aan Frederik. Bach sr. zal ongetwijfeld geweten hebben dat de veelal net iets jongere musici aan het Pruisische hof zijn muziek ouderwets en geleerd vonden. Die ‘geleerdheid’ komt terug in de fuga’s en canons, maar in de sonate van het Musikalisches Opfer laat hij met verrassende ën en dynamische contrasten zien dat hij zeker ook kon aansluiten bij de stijl van de jongere generatie.
Medea
Vrijwel al het repertoire op dit programma zal op een van de soirées aan Frederiks hof gespeeld zijn, met hemzelf of Quantz op fluit, Carl Philipp Emanuel Bach aan het klavier en wellicht Georg Benda, of diens broer Franz, op viool. Alleen Benda’s melodrama Medea, een soort tussenvorm tussen toneel en , was in de originele orkestversie niet heel geschikt als kamermuziek. Benda schreef het in opdracht van de Zwitserse theaterdirecteur Abel Seyler op een tekst van Friedrich Wilhelm Gotter. Het maakte grote indruk, zowel op Carl Philipp Emanuel als op Wolfgang Amadeus Mozart, die aan zijn vader schreef: ‘Mij heeft nog nooit iets zo overrompeld! […] Wat ik heb gezien was “Medea” van Benda.’ Het zou dus zomaar kunnen dat Carl Philipp Emanuel in Berlijn of Potsdam fragmenten van Medea heeft gespeeld.
Forte et Piano
Nog even terug naar het persbericht over Johann Sebastian Bachs bezoek aan Potsdam. Daarin staat dat Frederik zijn thema voorspeelde op de ‘zogeheten Forte et Piano’. Dit ‘zogeheten’ geeft aan dat het bedoelde instrument destijds vrij nieuw was. Bijzonder is dat we precies weten welk soort fortepiano Frederik had: een instrument van de Duitse bouwer Georg Silbermann, gebaseerd op de vroege Italiaanse pianoforte van Bartolomeo Christofori (1655-1731). Silbermann was naast beroemd bouwer een van de eerste pianobouwers in Duitsland. Omdat een échte Silbermann fortepiano in Nederland niet beschikbaar is, speelt Shuann Chai tijdens dit concert op een andere vroege fortepiano: een Stein-kopie door Gerard Tuinman.
In februari leest u alles over de termen ‘piano’, ‘forte’ en ‘pianoforte’.
Biografie
Shunske Sato, viool
Shunske Sato studeerde aan de Juilliard School in New York, het Conservatoire National de Région in Parijs en de Hochschule für Musik und Theater in München. De historische uitvoeringspraktijk vormt de kern van zijn muzikale identiteit.
Hij dirigeert en soleert zowel bij gespecialiseerde ensembles als en over de hele wereld. De afgelopen seizoenen leidde hij onder andere het Tokyo Symphony Orchestra, het Residentie Orkest, het Nederlands Kamerorkest, het Radio Filharmonisch Orkest en Philharmonia Baroque. Sinds 2011 werkt hij nauw samen met Concerto Köln als solist, en concertmeester en van 2013 tot 2023 was hij artistiek leider en concertmeester van de Nederlandse Bachvereniging.
In 2025 richtte Shunske Sato het Past Forward Ensemble op, dat zich richt op de historische uitvoeringspraktijk van de negentiende eeuw. Kamermuziek speelt de violist onder meer met zijn vrouw, pianiste Shuann Chai; hun Beethovenalbum (2024) won een New Record Academy Award in Japan.
Shunske Sato woont in Nederland en is sinds 2013 hoofdvakdocent viool op de afdeling Oude Muziek van het Conservatorium van Amsterdam. Hij maakt zijn debuut in de .
Shuann Chai, piano
Shuann Chai is een veelgevraagd kamermusicus en soliste, die wereldwijd optreedt op een breed scala aan piano’s van vroeg tot modern. Ze studeerde zowel muziek als biologie aan het Oberlin College en vervolgde haar opleiding aan het New England Conservatory of Music in Boston. Daarnaast werkte ze met pianisten als Jack Radunsky, Norma Fisher en Malcolm Bilson. Kamermuziek maakt ze onder andere met haar echtgenoot, violist Shunske Sato, het Dudok Quartet Amsterdam, bariton Mattijs van de Woerd en cellist Hidemi Suzuki.
Haar repertoire varieert van vroege muziek tot hedendaagse composities. Ook zoekt ze graag de verbinding met andere kunstdisciplines; zo maakte ze met choreograaf Ederson Rodrigues Xavier twee multimediale dansprojecten. Van 2010 tot 2019 was Shuann Chai artistiek leider van het Fortepiano Festival Zaandijk. Haar Schubert-cd Extemporize (2024) werd bekroond met een Choc de Classica. Ze nam ook albums op met fluitiste Tami Krausz en met Shunske Sato.
Shuann Chai woont sinds 2013 in Den Haag en is sinds 2024 hoofdvakdocent piano aan Codarts Rotterdam. Daarnaast geef ze regelmatig masterclasses. Ze treedt voor het eerst op in de .
Tami Krausz, traverso
Fluitiste Tami Krausz is gespecialiseerd in de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk van muziek uit de , de en de . Ze studeerde bij Yossi Arnheim aan de muziekacademie van Tel Aviv, bij Idit Shemer in Jeruzalem en bij Barthold Kuijken aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag, waar ze haar masteropleiding in 2001 afrondde.
Tami Krausz won prijzen op concoursen voor oude muziek in Brugge en Tel Aviv. Ze treedt op met gerenommeerde ensembles als Le Concert de la Loge, B’Rock, Vox Luminis, OH! Historical Orchestra, Capella Cracoviensis, het Amsterdam Baroque Orchestra, L’Orchestre des Champs-Élysées, Holland Baroque en Stravagante, onder en als Philippe Herreweghe, Raphaël Pichon, Ton Koopman, Skip Sempé, René Jacobs, Lars Ulrik Mortensen, Julien Chauvin en Richard Egarr.
De fluitiste werkte mee aan talloze internationaal geprezen cd-opnamen en bracht in 2020 met pianiste Shuann Chai het album Kühl, nicht lau uit. Naast haar concertpraktijk geeft Tami Krausz wereldwijd masterclasses en is ze gastjurylid aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag en bij andere conservatoria en concoursen. Ze maakt haar debuut in de .



