Arthur en Lucas Jussen spelen Bach (21.15 uur)

Hoewel Lucas en Ar­thur Jussen beiden een solocarrière hebben, treden zij daarnaast nog steeds geregeld met plezier als duo op. En met veel succes. Binnen de vierhandige pianowerken hebben de Jussens een zwak voor Bachs dubbelconcerten, die zij samen met Amsterdam Sinfonietta recentelijk op cd uitbrachten. Vandaag hoort u ze live, evenals het speciaal voor de pianobroers gecomponeerde, opzwepende Night van Fazıl Say. In 2017 verscheen dit werk op het vijfde album van de Jussens.

Bach: Concert in C groot 

Bach schreef zijn zeven klavierconcerten en zes concerten voor twee, drie of vier klavecimbels gedurende de jaren 1730 voor uitvoeringen van het Leipziger Collegium Musicum, waar hij de leider van was. De meeste van die werken waren transcripties van Bachs eigen concerten voor andere soloinstrumenten, waarvan er slechts enkele zijn overgeleverd.

Het Concert in C groot, BWV 1061 wordt beschouwd als Bachs enige concert dat origineel voor klavecimbel werd geschreven, alhoewel niet in orkestrale vorm. Het was eerst een werk voor twee soloklavecimbels en het is niet zeker of de orkestpartij door Bach is gemaakt of door een andere componist.

Het openings-Allegro is een bruisende dialoog, waarin de twee solisten hun melodieën vrolijk heen en weer spelen. Het zachtaardige Adagio wordt gespeeld door de solisten alleen. Ook het uitbundige slotdeel begint onbegeleid; de solisten brengen de fuga flink op gang voordat de strijkers zich eindelijk bij hen aansluiten.

Say: Night

Op uitnodiging van Lucas en Arthur Jussen (en met steun van de Eduard van Beinum Stichting) schreef de Turkse pianist-componist Fazıl Say in 2016 een quatre-mains-werk, Night. De compositie ging op 30 december van dat jaar in première in de Kleine Zaal van Het Concertgebouw. In de maand erop wilden de Jussens het ook tijdens een pianofestival in Ankara ten gehore brengen, maar daar stak de organisatie een stokje voor.

Fazıl Say, kritisch op Erdogan en de islam, is namelijk een controversieel componist in eigen land. De pianisten besloten het werk toch uit te voeren, maar dan als toegift. Het publiek was ontroerd en gaf hun een staande ovatie. Night is ritmisch en ­jazzy, en groeit van mysterieus uit tot dramatisch. Het werk zit vol effecten; er wordt bijvoorbeeld aan de snaren in de vleugel geplukt. ‘Het was als componist fascinerend om twee paar handen tot mijn beschikking te hebben’, vertelt Say op classicstogo.nl. ‘Daarmee kon ik spookachtige sferen scheppen.’

Night is een werk over trauma’s: ‘Het is een donker stuk, een worsteling met gevoelens. Het gaat over een dramatische nacht, een scheiding tussen twee mensen. Niet door ziekte of dood, maar vanwege een relatiedrama. De twee piano’s zijn steeds met elkaar in gesprek of aan het ruziën.’

Britten: Variations on a Theme of Frank Bridge

Toen de elfjarige Benjamin Britten op uitnodiging van zijn altvioolleraar een concert van Frank Bridge bezocht, was hij verkocht en besloot hij les te nemen van de vooruitstrevende altviolist-componist. Vanaf 1927 volgde Britten compositielessen bij Bridge en ontwikkelde hij zich snel. In 1932 begon de jonge componist aan een eerbetoon aan zijn leraar, een set variaties op het thema van de tweede van Bridges Three Idylls voor strijkkwartet, maar het project raakte in het slop.

Vijf jaar later echter deed zich een gelegenheid voor om de schetsen weer tevoorschijn te halen. Het opgang makende Boyd Neel Orchestra was op het laatste moment uitgenodigd om tijdens de Salzburger Festspiele op te treden, met als extra opdracht een nieuw werk van eigen bodem te spelen. Boyd Neel had eerder Brittens filmmuziek voor Love from a Stranger gedirigeerd, wist dat Britten snel werkte en bestelde bij hem een stuk voor strijkorkest. Britten bezorgde Neel binnen tien dagen een schets van zijn Variations on a Theme of Frank Bridge, opus 10.

Op de georkestreerde versie, die hij op 12 juli voltooide, schreef hij ‘to F.B. A tribute with affection and admiration’. De veelzijdige en virtuoze ode aan zijn leermeester betekende de internationale doorbraak van Benjamin Britten: de première op 27 augustus 1937 in Salzburg was een groot succes en in de volgende twee jaar werd het werk nog eens vijftig keer uitgevoerd in Europa en de Verenigde Staten.