Antoine Tamestit, James Ehnes en vrienden spelen Brahms' Strijkkwintet nr. 2
James Ehnes viool
Alexandra Preucil viool
Antoine Tamestit altviool
Sào Soulez Larivière altviool
Christian Poltéra cello
Dit concert maakt deel uit van de serie Kleine Zaal Melange.
Johannes Brahms (1833-1897)
Strijkkwintet nr. 1 in F gr.t., op. 88 (1882)
Allegro non troppo ma con brio
Grave ed appassionato – Allegretto vivace – Tempo I – Presto – Tempo I Finale: Allegro energico
George Benjamin (1960)
Viola, Viola (1997)
voor altvioolduo
pauze ± 21.05 uur
Johannes Brahms
Strijkkwintet nr. 2 in G gr.t., op. 111 (1890)
Allegro non troppo, ma con brio
Adagio
Un poco allegretto
Vivace ma non troppo presto
einde ± 22.00 uur
Toelichting
Johannes Brahms (1833-1897)
Eerste strijkkwintet
Johannes Brahms was in 1882 tegen de vijftig en een gevierd componist. Na een paar drukke maanden bij zijn stiefmoeder in Hamburg – op Goede Vrijdag 7 april dirigeerde hij zijn Ein deutsches Requiem met een koor van tweehonderd zangers – vertrok hij voor de tweede keer naar Bad Ischl in de Alpen om die zomer in alle rust te kunnen componeren. In zijn jonge jaren was hij al eens aan een strijkkwintet begonnen, maar na commentaar van zijn vriend, de violist Joseph Joachim, trok hij het werk terug. Nu was de tijd rijp om opnieuw een poging te wagen. Brahms koos voor een bezetting met twee altviolen, net als zijn zeer bewonderde voorganger Wolfgang Amadeus Mozart.
In Brahms’ et is er een duidelijke rolverdeling tussen de twee altviolen: waar de tweede meestal aanhaakt bij de , heeft de eerste altviool een vrijere en soms zelfs solistische rol. In het tweede deel zorgen beide altviolen in een duet voor een weemoedige sfeer, de ‘vrolijke melancholie’ die vaak doorklinkt in de muziek van Brahms. Begin september dat jaar werd de muziek voor het eerst uitgevoerd in Altaussee, een populair kuuroord niet ver van Bad Ischl. Joachim keurde het nieuwe strijkkwintet goed en voerde het in januari 1883 uit in Berlijn. Bij de première in Amsterdam twee maanden later speelde Willem Kes, de latere van het Concertgebouworkest, de eerste altvioolpartij. De recensent was zeer te spreken over Brahms’ ‘frisse, eenvoudige en toch edele’ ën.
Johannes Brahms (1833-1897)
Tweede strijkkwintet
Florence May, een Britse pianiste en leerling van Brahms, schreef in haar biografie van de meester over het ontstaan van het Tweede strijkkwintet. Ze was in januari 1890 in Wenen aanwezig bij een etentje na afloop van een concert van het Joachim Quartett, met Brahms en Joachim als belangrijke gasten. Onder het eten zou Joachim aan de componist gevraagd hebben: ‘Wat is het volgende dat we krijgen? We hebben een mooi et, daar wil ik er nog wel een van.’
Die zomer trok Brahms weer naar Bad Ischl en componeerde daar inderdaad een strijkkwintet voor zijn Hongaarse vriend. Het opent met een solo voor de , met begeleiding van de overige strijkers. Die spelen volgens instructie van Brahms zo hard, dat de cello moeite heeft om er bovenuit te komen. Zowel Joachim als Clara Schumann protesteerden hiertegen, maar Brahms hield voet bij stuk. Een volgend wordt ingezet door de twee altviolen, een als knipoog naar Johann Strauss jr., eveneens een goede vriend van Brahms en woonachtig in Bad Ischl.
Ook het tweede deel begint met een duet van de twee altviolen, waarbij de eerste de noten f-a-gis-e speelt, een variant op Joachims motto ‘frei aber einsam’. Voordat de twee violen het duet overnemen sputtert de eerste altviool nog even tegen met soort , alsof hij zijn plek in het licht niet af wil staan. Maar voor een plek in de schaduw hoeft in ieder geval de eerste altist bij Brahms niet te vrezen; ook in het vierde deel opent hij de dans, die sterk doet denken aan de Hongaarse dansen uit het begin van Brahms’ carrière. Voor de componist was daarmee de cirkel rond. Toen hij eind 1890 het manuscript aan zijn uitgever stuurde, liet hij weten dat dit zijn laatste werk was en dat hij aan het eind van de zomer veel muziekpapier in de rivier gegooid had.
door Carine Alders
Biografie
James Ehnes, viool
James Ehnes was protégé van de Canadese violist Francis Chaplin en debuteerde op zijn dertiende als solist met het Orchestre symphonique de Montréal. Hij studeerde aan de Juilliard School in New York. De Canadese violist soleerde met de en van Boston, Chicago, Cleveland en Dallas (residency in seizoen 2019/2020), de Los Angeles en de New York Philharmonic, het Tonhalle-Orchester Zürich en het NDR Elbphilharmonie Orchester.
In oktober 2023 debuteerde hij bij het Concertgebouworkest met Mendelssohns Vioolconcert en afgelopen juni keerde hij er terug voor het Vioolconcert van Barber. s gaf James Ehnes in bijvoorbeeld Carnegie Hall in New York en op de festivals van Ravinia, Montreux, La Chaise-Dieu, Sint-Petersburg (Witte Nachten) en Verbier.
Ter gelegenheid van Beethovens 250ste geboortejaar speelde hij alle vioolsonates in Wigmore Hall in Londen, op het festival Praagse Lente en op het Aspen Festival als onderdeel van een meerjarige residency, en in februari 2020 gaf hij ook een Beethoven-recital in de .
Kamermuziek speelde hij met collega’s als Leif Ove Andsnes, Yo-Yo Ma en Yuja Wang. In seizoen 2025/2026 vierde James Ehnes zijn vijftigste verjaardag met een tournee langs alle Canadese provincies. De violist won onder meer twee Grammy Awards en het recordaantal van twaalf Juno Awards. James Ehnes bespeelt de ‘Marsick’-Stradivarius (1715).
Alexandra Preucil, viool
De Amerikaanse violiste Alexandra Preucil is actief als kamermusicus, orkestmusicus en componist. Na haar studie aan het Cleveland Institute of Music vestigde ze zich in Europa. Ze is lid van het Mahler Chamber Orchestra en treedt daarnaast regelmatig op met andere toonaangevende orkesten in Europa en de Verenigde Staten. Ze was assistentconcertmeester van The Cleveland Orchestra en was gastconcertmeester bij onder meer het Concertgebouworkest en het Symphonie-orchester des Bayerischen Rundfunks.
In seizoen 2026/2027 speelt Alexandra Preucil op de festivals van Verbier, Salzburg en Trondheim en keert ze terug als gastconcertmeester bij het Concertgebouworkest. Samen met altviolist Antoine Tamestit vormt de violiste het Starker Duo, dat recentelijk het album Bartók: 44 Duos & Original Field Recordings uitbracht. Alexandra Preucil zet zich ook in voor muziekeducatie: ze initieerde Harmony the Hare, een interactief muziekproject voor kinderen, en geeft masterclasses kamermuziek en orkestrepertoire.
Als vicevoorzitter van de Starker Foundation ondersteunt ze jonge cellisten in de traditie van haar grootvader, cellist János Starker (1924-2013). Alexandra Preucil bespeelt een Santo Serafin uit 1744. Ze maakt haar debuut in de .
Antoine Tamestit, altviool
Antoine Tamestit studeerde bij Jean Sulem, Jesse Levine en Tabea Zimmermann. De Parijzenaar won het William Primrose Concours (2001) en de ARD Musikwettbewerb (2004) en kreeg in 2008 de Credit Suisse Young Artist Award. Zijn affiniteit met nieuwe muziek komt tot uiting in vele wereldpremières, zoals die van Widmanns Altvioolconcert, waarvan de opname met het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks de Premier Award won tijdens de BBC Music Magazine Awards 2019, maar ook Escaichs La Nuit des chants, Mantovani’s Concert voor twee altviolen (samen met Tabea Zimmermann) en Neuwirths Remnants of Songs en Weariness Heals Wounds.
Recent soleerde Antoine Tamestit onder meer bij de Berliner Philharmoniker, de New York Philharmonic, de Wiener Symphoniker, het Orchestre Philharmonique de Radio France, het Tonhalle-Orchester Zürich en het NHK Symphony Orchestra in Tokio. Bij het Concertgebouworkest debuteerde hij in april 2024 met het Altvioolconcert van Goebaidoelina en keerde hij afgelopen januari terug voor Berlioz’ Harold en Italie.
Onder de kamermuziekpartners van Antoine Tamestit zijn Leonidas Kavakos, Yo-Yo Ma, Emanuel Ax, Yuja Wang, Isabelle Faust, Martin Frost en het Quatuor Ébène. Met Frank Peter Zimmermann en Christian Poltéra vormde hij ruim tien jaar het Trio Zimmermann. Antoine Tamestit bespeelt de eerste die Antonio Stradivarius ooit maakte, in 1672.
Sào Soulez Larivière, altviool
De Frans-Nederlandse altviolist Sào Soulez Larivière werd in 2023 uitgeroepen tot ‘Young Artist of the Year’ door de International Classical Music Awards. In datzelfde jaar won hij de eerste prijs van de Prague Spring International Competition en werd hij door de European Concert Hall Organisation geselecteerd als Rising Star, met concerten door heel Europa in seizoen 2024/2025 – inclusief zijn debuut in de .
In 2021 verscheen zijn debuutalbum Impression, met pianiste Annika Treutler. De altviolist maakt deel uit van het Frielinghaus Ensemble, dat in 2024 een cd uitbracht met werken van Robert en Clara Schumann. Sào Soulez Larivière begon als violist in Parijs en stapte later aan de Yehudi Menuhin School over op de . Hij werkte met musici als Jean Sulem, Nobuko Imai en Steven Isserlis.
Zijn bachelor behaalde hij bij Tabea Zimmermann aan de Hochschule fur Musik ‘Hanns Eisler’ in Berlijn, en aan de Kronberg Academy voltooide hij zijn masteropleiding. Sinds 2023 geeft Sào Soulez Larivière les aan het Mozarteum in Salzburg. Zijn altviool is in 2013 gebouwd door Frédéric Chaudière. De laatste keer dat hij in de Kleine Zaal te beluisteren was, was op 16 januari 2026 in de serie Jonge Nederlanders met onder anderen zijn zus, violiste Cosima Soulez Larivière, in muziek voor respectievelijk strijktrio.
Christian Poltéra, cello
Christian Poltéra is afkomstig uit Zürich en studeerde bij Nancy Chumachenco, Boris Pergamenschikow en Heinrich Schiff. In de beginjaren van zijn carrière kreeg hij een Borletti-Buitoni Trust Award (2004) en was hij BBC New Generation Artist, en in 2007 debuteerde hij op de BBC Proms. Inmiddels soleerde hij bij vele bekende orkesten, waaronder het BBC Symphony Orchestra, de Los Angeles Philharmonic, het Tonhalle-Orchester Zürich en het Orchestre de Paris, onder en als Andris Nelsons, John Eliot Gardiner en Bernard Haitink.
Kamermuziek vertolkt hij met collega’s als de pianisten Leif Ove Andsnes, Lars Vogt en Mitsuko Uchida en de violisten Isabelle Faust en Christian Tetzlaff. Met Frank Peter Zimmermann en Antoine Tamestit vormde de cellist het Trio Zimmermann, dat optrad op prestigieuze podia en festivals in heel Europa. Ook maakte hij vele cd-opnamen, waaronder recentelijk de Cellos van Brahms met Ronald Brautigam.
Christian Poltéra is verbonden aan de Hochschule Luzern en is sinds 2013 artistiek leider van de Kammermusiktage Bergkirche Büsingen. Hij bespeelt een van Antonio Casini, gebouwd in 1675, en de beroemde ‘Mara’-Stradivarius uit 1711. In de was hij meest recent te beluisteren in de VriendenLoterij ZomerConcerten van 2022 met Esther Hoppe (viool) en Ronald Brautigam (fortepiano) en in die van 2023 in een duorecital met Ronald Brautigam.





