Alma Quartet in Beethoven, Korngold en Djordjević

Cellist Clément Peigné werd in januari 2020 lid van het Alma Quartet, een jaar na zijn aanstelling bij het Concertgebouworkest. Spelen in het kwartet beïnvloedt zijn orkestspel, en andersom. ‘Je gaat het intoneren beter begrijpen, het gaat niet alleen om jouw eigen geluid, maar ook om hoe je anderen ondersteunt en omarmt, en hoe je zelf in het geheel past. In het kwartet neem ik mijn kennis van de orkestmuziek van een bepaalde componist mee. Dan denk ik: dit is een typische fluitpassage, hoe zou een fluitist het spelen? We hebben enorm inspirerende houtblazers in het orkest.’ Hij vertelt enthousiast over het kwartetprogramma van vandaag.

Djordjević: Indigo R-offprint 1

Na anderhalf jaar corona-uitstel komt nu eindelijk de langverwachte première van het nieuwe werk van de Servische componiste Milica Djordjević. ‘Haar muziek is geïnspireerd door de manier waarop Karlheinz Stockhausen en Mauricio Kagel omgaan met klank, snelheid, lucht en stilte. De titel Indigo R-offprint 1 verwijst naar indigo in het kleurenspectrum maar ook naar het indigo van carbonpapier. Zoals het licht wordt gebroken in een spectrum, zoekt deze muziek naar samenklanken en boventonen, een soort kinesthesie. Maar ook het heel fysieke drukken van een pen op papier en het vermenigvuldigen zijn inspiratiebronnen. Dat komt dan weer samen doordat de snaar verschillende tonen geeft wanneer je de druk van je vingers varieert. Ook de verschillende manieren waarop de strijkstok op de snaren drukt kan een waaier aan klanken geven, bijvoorbeeld het glasachtige geluid wanneer je sul ponticello (op de kam) speelt. Milica gebruikt geen onbekende technieken, maar het is nog best lastig om zonder elkaar te ontmoeten uit te vinden welke klank ze precies in gedachten heeft. We zullen haar een opname sturen voor commentaar.’

Korngold: Derde strijkkwartet

Het Alma Quartet combineert de nieuwe muziek van Djordjević met het Derde strijkkwartet van Erich Wolfgang Korngold. ‘De stille periode hebben we gebruikt om nieuw repertoire te ontdekken. We vielen voor Korngold met zijn rijke harmonieën en zijn aansprekende melodieën. De muziek zit heel goed in elkaar, wat een talent. De stijl van Korngold is heel eigen, niemand componeert zoals hij. Er zit zoveel in deze muziek, elk thema, elk instrument is een eigen wereld. Het deed me denken aan de films van Jacques Tati, waarin elk personage een film op zich is. Het benaderen van motieven als personen met een eigen verhaal, een eigen ontwikkeling, heeft ons geholpen bij het doorgronden van de muziek.’ Dat Korngolds muziek aan filmpersonages doet denken is niet vreemd: jarenlang had de componist voor de Warner filmstudio’s gewerkt – een min of meer gedwongen keus nadat hij in 1938 uit Wenen vluchtte. Toen hij in 1944 besloot zich weer toe te leggen op componeren voor de concertzaal, was Korngold wel zo verstandig geweest om bij Warner te bedingen dat hij motieven uit zijn filmmuziek zelf mocht hergebruiken. In zijn Derde strijkkwartet heeft hij dat volop gedaan. ‘Ons label Challenge stelde voor Korngold op een speciale manier op te nemen, ‘direct-to-disc’: live in de studio, zonder editing. Het moest er dus in één keer goed op staan, net zoals vroeger in de Hollywoodstudio’s. Door covid-19 konden we voorafgaand aan de opnames de muziek niet voor publiek spelen, maar inmiddels hebben we dat wel gedaan. Het heeft ons weer nieuwe inzichten gebracht, sommige passages spelen we nu anders.’

‘Bij Djordjević maken we met z’n vieren eigenlijk één geluid, als musicus met acht armen’

Beethoven: Strijkkwartet in F groot

Geen Weense componist kan om Ludwig van Beethoven heen. Van Korngold loopt een rechtstreekse lijn terug naar de man die het genre met zijn drie strijkkwartetten voor graaf Razoemovski naar een hoger plan tilde. ‘De uitdagende samenklanken van Korngold hoor je ook al bij Beethoven. Met het kwartet voeren we eindeloze discussies over het intoneren van de akkoorden. Daarbij gebruiken we geen vibrato, zodat de krachtige samenklanken nog beter tot hun recht komen.’ Beethoven zou die discussies vast gewaardeerd hebben, want zijn Strijkkwartet in F groot, opus 59 nr. 1 is doordesemd van een romantisch verlangen, een streven naar ontwikkeling. Met de gereedschapskist van de oude Haydn (de ‘vader’ van het strijkkwartetgenre) speelt Beethoven met verwachtingen die hij niet inlost. De eerste luisteraars liet hij destijds vertwijfeld achter, maar twee eeuwen later hebben wij daar minder last van, waardoor we gewoon kunnen genieten van bijvoorbeeld de melancholie in het derde deel. ‘Een treurwilg boven het graf van mijn broer’, schreef Beethoven boven de muziek. Huiveringwekkend als je bedenkt dat zijn broer niet dood was, maar alleen de verkeerde vrouw getrouwd had. Clément Peigné: ‘Dit strijkkwartet is voor mij als cellist heel interessant, want er zit een prachtige dialoog tussen de cello en de eerste viool in. Harmonie is belangrijk, het effect van de samenklank, maar tegelijk speelt elke partij zijn eigen rol. Ook bij Korngold hebben we elk een eigen stem, maar de vier individuen proberen voortdurend samen te komen. Bij Djordjević maken we met z’n vieren eigenlijk één geluid, als musicus met acht armen. Het is bijna geen strijkkwartet meer, maar een heel nieuwe klank.’