Joost Galema

Na bijna veertig jaar neemt tweede concertmeester Marijn Mijnders deze zomer afscheid van het Concertgebouworkest. ‘Ik wil wel violist blijven, maar ik heb – zoals mijn hele leven al – geen plannen.’

Reginald Mobley wil met zijn stem een pleidooi houden voor de liefde, in een wereld van haat en onverdraagzaamheid. Zijn muzikale reis begon in het diepe zuiden van Amerika met heimelijk luisteren naar Bach. ‘Het leven is altijd in kleur geweest, en muziek ook.’

Overal waar Maxim Emelyanychev komt, blaast de dirigent en multi-instrumentalist iedereen omver. Deze maand sluit hij zijn Spotlightseizoen bij Het Concertgebouw af. Wie is deze duivelskunstenaar?

Europa was jaren geleden nog niet klaar voor haar muziek. Inmiddels gaan de deuren voor de Mexicaanse Gabriela Ortiz wijd open. ‘Ik geloofde al vroeg dat er in de klassieke canon ook plek moest zijn voor de muziek uit mijn wereld.’

In haar kindertijd bewonderde ze thuis, in een Luxemburgs dorp, de opnamen van het Concertgebouworkest. Als ze daar toch eens in zou mogen spelen?

Honorair gastdirigent Iván Fischer leidt het Concertgebouworkest in werken van Schubert en Mendelssohn. Hij tovert met klank, vertelt een van de orkestleden. Wat is zijn geheim?

Het zien van een Rembrandt-portret doet Beatrice Rana vaak denken aan Ludwig van Beethoven. ‘Het zijn de ogen’, zegt ze. ‘Altijd eenzelfde krachtige blik, die ons vragen stelt.’ De pianiste soleert bij het Concertgebouworkest in Beethovens Derde pianoconcert.

Na vijfentwintig jaar is violist Arndt Auhagen vergroeid met het Concertgebouworkest. ‘Ik kreeg bij aankomst meteen het gevoel dat ik hier in muzikale zin mezelf kon zijn.’ Zijn lessen aan kinderen in onder meer Peru en Zuid-Afrika versterkten zijn geloof in de kracht van muziek.

Pianist Ricardo Castro zette in zijn geboortestreek Bahia een muziek­onderwijssysteem op voor kansarme kinderen. Het werd een immens succes. Nu staat hij met jeugdorkest Neojiba voor de tweede keer in Het Concertgebouw.

Tot haar verbazing won ze zes jaar geleden de auditie voor tweede violist bij het Concertgebouworkest. Coraline Groen deed toen nog als jong talent ervaring op in de orkestacademie. ‘Ik heb mijn eigen stem moeten vinden.’

Semyon Bychkov verliet Rusland ruim vijftig jaar geleden vanwege het Sovjet-regime. Hij heeft een speciale band met Sjostakovitsj’ ‘Leningrad’-symfonie. Deze maand dirigeert hij het werk bij het Concertgebouworkest. ‘Bij sommige werken spelen musici alsof hun leven ervan afhangt. Deze symfonie is er één van.’

De befaamde bariton Thomas Hampson viert zijn zeventigste verjaardag met een korte tournee waarop hij onder meer Het Concertgebouw – ‘die heilige plek’ – aandoet. Op het programma Schuberts Winterreise. ‘Ik hou innig van liederen, want ze zijn schatkamers van zingeving.’

Tussen 1988 en 2004 was Riccardo Chailly chef-dirigent van het Concertgebouworkest. Deze maand zou hij het orkest leiden in Bruckners Negende symfonie, maar om gezondheidsredenen moest hij helaas afzeggen. Drie orkestmusici halen herinneringen op aan de tijd dat de Italiaan hun chef was.

Als kind werd Anna Prohaska al gegrepen door de Griekse en Romeinse mythologie. In haar nieuwe recital bezingt ze het verloren paradijs en het leven dat erop volgde. ‘Dit verhaal werkt tot op de dag van vandaag diep in onze psyche door.’

Cecilia Bartoli kruipt in de huid van de oermusicus Orpheus in Glucks opera Orfeo ed Euridice. In deze ‘raadselachtige driehoek van leven, liefde en dood’ laat Orpheus volgens de mezzosopraan zien wat hierin de kracht van kunst kan zijn. ‘Je kunt jezelf geen ware musicus noemen zonder de bronnen van het bestaan te onderzoeken, de reden waarom we hier zijn.’

Nadat hij een poos de wereld rondtrok met Bachs Goldberg-variaties keert de Chinese sterpianist Lang Lang terug naar de hartstochten van de Romantiek. ‘Schumann drijft een naald in mij, Chopin doet me denken aan de wind die opsteekt maar ook weer gaat liggen.’

Dirigent Joana Mallwitz betoverde Nederland afgelopen zomer met Dvořáks opera Rusalka. Nu keert ze terug bij het Concertgebouworkest met Kodály, Bartók en Beethoven.

In dit migratietijdperk verbindt de Caribische sopraan Jeanine De Bique verschillende werelden met elkaar. ‘Ik wil een band smeden met het publiek, ze komen om mij een verhaal te horen vertellen.’

Gabriela Montero, op 16 februari in de Grote Zaal met het Pianoconcert van Grieg, strijdt openlijk tegen de dictatuur in haar geboorteland Venezuela. ‘Muziek is meer dan een plek waar je heen gaat om vrede, schoonheid en vergetelheid te zoeken.’

Sopraan Chen Reiss breekt een lans voor componist Fanny Hensel-Mendelssohn, die haar muzikale ambities moest opofferen voor haar broer Felix. ‘Haar stukken zijn rijk, gelaagd en barsten van het temperament.’

Fazıl Say groeide als zoon van een romanschrijver op in een wereld van mythen en metaforen. Het Concertgebouw zet in zeven concerten de schijnwerper op de veelzijdigheid van deze Turkse pianist en componist. ‘Er is altijd een door mij gefantaseerd verhaal dat op de achtergrond meeklinkt.’

Het afgelopen half jaar dirigeerde Lorenzo Viotti veel Mahler. Op 28 februari werpt hij zich met de Münchner Philharmoniker op diens meest duistere en gewelddadige symfonie: de Zesde. ‘Nergens in de Zesde kun je even achterover leunen en genieten.’

Meesterpianiste Mitsuko Uchida vereenzelvigt zich al vele jaren met Mozart. ‘Ik heb altijd van Mozart gehouden. Geleidelijk begon ik hem beter te begrijpen.’

De laatste woorden van een stervende dichter inspireerden componist Alexander Raskatov tot zijn nieuwe hoboconcert Time’s River. Hij schreef het voor Alexei Ogrintchouk, solohoboïst van het Concertgebouworkest.

Het Concertgebouworkest is, verspreid over twee seizoenen, met dirigent John Eliot Gardiner op ontdekkingstocht door de zangerige symfonische wereld van Brahms. Wat is Gardiners blik op Brahms?

Tien jaar geleden maakte Amsterdam kennis met Alice Sara Ott. Nu is de pianiste terug, met Ravels Pianoconcert voor de linkerhand. ‘Dat stuk is een vreemd mengsel van kinderlijke onschuld en donker cynisme. Ik moet altijd denken aan een orkaan: rondom het oog van stilte raast de woede.’

In het recital Preludes to Infinity maken Miro Petkov, solo­trompettist van het Concertgebouworkest, en pianist Dimitar Bodurov een reis naar de onverkende grensgebieden tussen klassiek, jazz en Bulgaarse volksmuziek. ‘We willen iets uit het verleden nemen en het naar de toekomst brengen.’

Gepokt en gemazeld in de Britse muziek­wereld programmeert Anita Crowe alweer een decennium de Zondagochtendconcerten en VriendenLoterij-zomers. Voor dit seizoen stelde Crowe de nieuwe serie Grote Pianisten samen. ‘Ik voel me hier net een kind in een snoepwinkel.’

Joyce DiDonato bewandelde een lang en kronkelig pad naar de top. Haar cd Songplay is een eerbetoon aan de eerste onzekere schreden in het muziekvak. ‘Deze liederen stonden op kruispunten in mijn leven.’

Pianobroers Lucas en Arthur Jussen hielden hun Russian Album ten doop in een leeg Concert­gebouw. ‘We geven alles, maar de dynamiek tussen musicus en publiek – het nu of nooit – kun je onmogelijk nabootsen. Hopelijk komt dat snel terug.’

Komende zomer begint de Duitse Anja Bihlmaier als nieuwe chef-dirigent van het Residentie Orkest Den Haag. ‘Je moet de muziek ook kunnen laten gebeuren, daaruit komt grote schoonheid voort.’

Countertenor Andreas Scholl oogstte roem als hemelse stem in Bach, Händel en Vivaldi. Maar met zijn vrouw, pianiste Tamar Halperin, werpt hij zich nu op de moderne folk song. ‘De eenvoud regeert. In een barokaria bewandel ik een brede weg, hier loop ik nog slechts op een koord.’

Het Concertgebouw is erfgenaam van Ad en Else Kooijman. Met een Fonds op Naam willen zij straks jonge generaties inspireren. ‘Want muziek vormt een wereld op zich, zonder spijt of bedenkingen.’

Dirigent Kevin John Edusei staat deze maand voor de zesde keer in Het Concertgebouw, ditmaal met het Chineke! Orchestra. 'Ik wil de waardevolle kennis van het orkest gebruiken, niet negeren. Voor mij stuurt de dirigent een discussie.'

Net als een kwarteeuw geleden zal het derde Mahler Festival, van 8 tot en met 17 mei 2020, zich uitstrekken tot buiten de muren van Het Concertgebouw. Het Museumplein krijgt een paviljoen waar een breed publiek het universum van de componist kan ontdekken. Onder meer dankzij een financiële gift van Tineke Bouwes en Els de Graaff. 

Nederland leerde Jan Smit kennen als flamboyante voorzitter van de Almelose voetbalclub Heracles. Met zijn vrouw Katy verkent hij vooral de wereld van de cultuur. 

Nederlanders gaan de komende drie decennia naar verwachting 2.400 miljard euro overdragen aan de volgende generatie. Een belangrijk deel daarvan gaat naar goede doelen. Het Concertgebouw Fonds ontwikkelde daarom De Toegift. ‘Met een legaat kun je je muzikale liefde de toekomst in dragen.’

Een klein gezelschap muziekliefhebbers bracht eind vorig jaar een miljoen euro bij elkaar om de serie Wereldberoemde Symfonieorkesten voor de toekomst veilig te stellen. Onder hen Eelco Blok en Annemarie Weverling.  

Steun aan Het Concertgebouw past ­volgens Marinus Pannevis en Caroline Polak in een brede maatschappelijke visie. ‘Want waar de kunsten bloeien, bloeit de samenleving.’

Na een bewogen leven stierf de 96-jarige onderwijzeres Nel Mulder-Aberson vier jaar geleden, zonder ooit een voet over de drempel van Het Concertgebouw te hebben gezet. Niettemin besloot Christine Mulder de nalatenschap van haar moeder te besteden aan muziekeducatie.

Haar Texelse opa speelde liever Bach dan dat hij de koeien molk. Zoals zijn kleindochter, notaris Saskia Laseur-Eelman, vroeger naast hem achter het orgel zat, zo ging zij op haar beurt met haar kinderen naar Het Concertgebouw.

Muziek doet wonderen, ook bij verstandelijk gehandicapten. Dat blijkt elke keer weer bij de Cordaan-concerten. ‘Er stond een vader na afloop huilend in de gang. Zijn dochter, met wie hij nooit contact kon krijgen, had tijdens het concert zomaar zijn hand gepakt.’