Wordt muziek steeds simpeler?

Dit voorjaar publiceerde een aantal Italiaanse wetenschappers een mathematische analyse van 21.480 muziekstukken uit verschillende eeuwen. Hoeveel verschillende noten worden er gebruikt? In welke context verhouden ze zich? Wat gebeurt er ritmisch, hoe is de variatie in dynamiek, enzovoorts.

Een van de uitkomsten was niet zo verbazend: nieuwere genres als pop en rock hebben minder verscheidenheid dan jazz en klassieke muziek. Wat wél opviel: dat geldt vooral voor oudere ‘serieuze muziek’. Sinds pakweg 1950 zijn jazz en klassiek steeds vaker de patronen gaan volgen die je ook ziet in pop en rock. Minder ingewikkeld. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.

Het onderzoek kreeg nogal wat reacties. Boos en verdrietig vooral, want mensen voelden zich aangetast in hun voorliefde voor de blijkbaar eenvoudige werken van Eminem (probeer het maar eens na te doen, 225 woorden in 30 seconden rappen), Simple Minds of Einaudi. Ook traditionelere muziekliefhebbers trokken onmiddellijk de conclusie dat ‘complexer’ hetzelfde is als ‘beter’. De Italianen schrokken: dát was niet wat ze bedoelden. Hun becijferingen zijn juist precies dat: feiten, geen meningen.

Nu was, zoals bekend, vroeger alles beter. Vóór de uitvinding van de antibiotica, de gloeilamp en de bliksemafleider. Maar de meeste dingen zijn gewoon hetzelfde gebleven, wisten weer andere onderzoekers, dit keer uit musicologische hoek. Zo meldde de Oostenrijkse Friedlind Riedel dat de angst dat muziek, en cultuur in het algemeen, steeds simpeler wordt en daarmee achteruitgaat, echt van álle tijden is. We willen blijkbaar graag somberen.

Het Italiaanse onderzoek zelf heeft trouwens een vertrouwde complexiteit. Althans, ik moet maar geloven dat

r(vj, pri), j = 1…12, i = 1, 2

iets zegt over hoeveelheden verschillende intervallen per muzieksoort. Maar hee, er zijn ook ladingen mensen die doen alsof ze Stockhausen snappen.