De kunst van het doorgeven

Na tien jaar Londen ­verhuisden Merel en Joost met hun zoontje Ferdinand van vier in september 2025 terug naar ­Amsterdam. Hoewel ze Londen een geweldige culturele stad vinden, zijn ze blij weer hier te wonen, mede vanwege de toegankelijkheid van cultuur.

Joost: ‘Door de kleinschaligheid bezoek je hier spontaner een concert, en in Londen zijn culturele clubjes heel gesloten als je zelf niet Brits bent.’

Hij groeide op met klassieke muziek, zijn moeder is schenker van het Concertgebouworkest en moedigde Merel en hem aan om lid te worden van de groep jongste begunstigers, de Companions.

Hun lidmaatschap blijkt een ‘perfect herintreden’ in het ­Amsterdamse ­sociale leven, en dat ze daarmee bijdragen aan de Academie van het Concertgebouworkest maakt hen extra enthousiast.

‘Ik ben een groot Ajax-fan en Ajax investeert enorm in zijn jeugdopleiding: de jeugd heeft de toekomst! Dat geldt ook voor het orkest.’

Merel: ‘Ik heb enorme bewondering voor die jonge musici en hun carrière – waanzinnig hoe ze hun hele ziel en zaligheid erin leggen. Heel mooi om daaraan bij te dragen.’

Maatschappelijke waarde

Henriette [deze naam is gefingeerd, de schenker wil graag anoniem blijven, red.] is al sinds 1978 trouw bezoeker van de concerten van het Concertgebouworkest. Haar echtgenoot, die van kinds af aan een band had met het orkest, nam haar destijds mee. Hij overleed in 2003, en inmiddels deelt Henriette de liefde voor het Concertgebouworkest met haar huidige echtgenoot.

Toen ze zestig werd, wilde ze samen met haar eerste man haar nalatenschap vormgeven en haar kapitaal inzetten voor een doel met maatschappelijke waarde. Daarmee volgt Henriette een schenkingstraditie in haar familie die teruggaat tot de zestiende eeuw.
Haar man wilde het geld bestemmen voor het Concertgebouworkest, Henriettes wens was om het toe te spitsen op jongeren en talentontwikkeling.

Een Fonds op Naam gaf haar bovendien de kans om haar familienaam – zij is zelf de laatste in lijn – samen met die van haar man na haar overlijden te laten voortleven. Tot die tijd blijft het fonds anoniem: ‘Het gaat er niet om wie geeft, maar dat je geeft.’

Uit gesprekken met orkestleden bleek destijds dat er bij hen een wens leefde om jonge afgestudeerde musici orkestervaring te laten opdoen en zo op te leiden tot orkestmusicus. Na een periode meelopen en een certificaat zouden zij als vaste remplaçant inzetbaar zijn bij ziekte of verlof.

Henriette: ‘Ik begreep dat, want ik zag hoe slecht het destijds geregeld was voor vrouwen om met zwangerschapsverlof te gaan. Het orkest was erg afhankelijk van onbekende remplaçanten.’ Met een eigen academie konden speeltraditie en orkestcultuur worden overgedragen en kon bij vervanging een beroep worden gedaan op vertrouwde musici. In 2002 startte een eerste Academieseizoen op proef, met twee academisten en twee mentoren uit het orkest, het begin van wat inmiddels een gerenommeerd instituut is.

In het diepe gegooid

Voor Henriette betekende het fonds ook dat ze een rol kon spelen voor jonge afgestudeerden.

‘Zelf kwam ik na mijn studie op een researchlaboratorium terecht waar ik onmiddellijk in het diepe werd gegooid. Ik dacht dat ik alles wel wist, maar kwam er al snel achter dat dat niet zo was. Ik had graag een beetje meer begeleiding gekregen en dat gun ik ook musici die net van het conservatorium komen – zij hebben dan vaak nog nauwelijks orkestervaring.’

Ook Merel weet uit eigen ervaring hoe belangrijk het is om als beginnende, zoekende, professional begeleid te worden en de ruimte te krijgen om ervaring op te doen.

Tijdens een bijeenkomst met de Companions sprak ze met een academist. ‘We hadden het erover hoe je navigeert in het grote geheel als je voor het eerst op zo’n hoog niveau samenspeelt, elkaar moet volgen, met zoveel verschillende mensen uit zoveel verschillende culturen. Dat vraagt mensenkennis die je dan nog niet hebt en alleen in de praktijk opdoet.’

‘Het gaat er niet om wie geeft, maar dat je geeft’

Joost vergelijkt de Academie met een managementtraineeship binnen een bedrijf: ‘Je moet keihard presteren, maar je mag nog fouten maken en onderzoeken waar je kracht ligt. De jonge academisten zijn bevoorrecht dat ze in een veilige omgeving, zoals hier bij het Concertgebouworkest, de kneepjes van het vak kunnen leren. Als ze na een concert in een groepje bij elkaar staan, doen ze me denken aan eerstejaars in een groot studentenhuis waar ze van de ouderejaars leren hoe alles werkt.’

Glimmen van trots

Merel en Joost krijgen steeds meer een band met het orkest. Joost: ’Ik kende al veel musici van gezicht en naam, maar ik herken nu ook academisten. Tijdens een concert let ik dan extra op hen. De komende jaren kunnen we hun ontwikkeling volgen en horen waar ze terechtkomen. Misschien maken sommigen over tien jaar wel deel uit van het Concertgebouworkest, of speelt er een bij de Berliner en zien we in Berlijn iemand die we gesteund hebben – superleuk!’

Vanuit Henriettes fonds komt jaarlijks een bedrag ten goede aan de Academie, en als schenker spreekt ze regelmatig academisten. ‘Dan hoor ik hoe geweldig ze het vinden. Ik spreek ook orkestleden, zoals Clément Peigné en Sanne Hunfeld, die ooit deelnamen aan de Academie en nog altijd dankbaar terugkijken op die tijd. En het orkest is blij, wat wil je nog meer?

Als ik zie hoe de Academie zich in 25 jaar heeft ontwikkeld, en als ik die jonge musici tijdens een concert zie zitten, ben ik trots dat dat mede door ons initiatief is gelukt. Het is jammer dat mijn eerste echtgenoot dat niet lang heeft mogen meemaken – hij zou net als ik glimmen van trots.’