Nog geen account of wachtwoord vergeten? Ga dan naar concertgebouw.nl
achter de schermen

Ondergrondse schat

door Marlou van Rijn
18 mrt. 2020 18 maart 2020

Onder de Grote Zaal bevindt zich een bijzondere ruimte: de bibliotheek van het Concertgebouworkest. Hier is alle bladmuziek voor de orkestmusici te vinden. Een kostbaar archief.

In de kelder van Het Concertgebouw, dichtbij de stemkamers van de musici, bevindt zich een kleine kamer volgepakt met bladmuziek. Het is het domein van Marianne Butijn en Douwe Zuidema, beiden al jaren ­orkestbibliothecaris van het Concertgebouworkest. Zij beheren het kostbare archief, redigeren en printen partijen voor de orkestmusici, en zorgen ervoor dat de juiste bladmuziek op tijd op de lessenaars staat.

Er zijn partituren met correcties van van componisten die eigen werk kwamen dirigeren

‘Een contrabassist zit veel verder van zijn partituur af dan bijvoorbeeld een fluitist; dat vraagt om een beter leesbare partij’, aldus Douwe. Ongeveer de helft van de benodigde bladmuziek ligt in de bibliotheek opgeslagen, de andere helft wordt gekocht of gehuurd. Daarnaast is er heel veel oude bladmuziek te vinden, beginnend bij het eind van de negentiende eeuw, toen Willem Mengelberg begon als chef-dirigent.

Het materiaal is vaak voorzien van aantekeningen, zoals extra tempo- en dynamiek­aanduidingen. Maar er zijn ook partituren met notities en zelfs correcties van dirigenten, en van componisten die eigen werk kwamen dirigeren. In sommige strijkerspartij­­en zijn de destijds gewenste streekvoeringen bewaard gebleven. Allemaal waardevolle informatie, die de speelstijl van het orkest door de decennia heen laat zien. Het komt dan ook wel eens voor dat musicologen en andere onderzoekers een middag in het archief rondspeuren. ‘Zo was er laatst iemand die alle partituren van Brahms wilde doorzoeken’, aldus Douwe.

Zoveel kostbaar materiaal, daar moet je zuinig op zijn. De ruimte is daarom beveiligd met speciale brandvertragende apparatuur. ‘Als het alarm af gaat, hebben we nog zeker tien minuten om onze biezen te pakken’, grapt Marianne. Een speciale klimaatinstallatie houdt de temperatuur en de vochtigheid in de ruimte in de gaten.

Speciaal voor Preludium geven Marianne en Douwe een inkijkje in de orkestbibliotheek.

De kasten in de orkestbibliotheek

foto: Hans Roggen

De kasten in de orkestbibliotheek

foto: Hans Roggen

De kasten in de orkestbibliotheek

foto: Hans Roggen

De kasten in de orkestbibliotheek

foto: Hans Roggen

kast of kamer

In de piepkleine ruimte staat een aantal plafondhoge kasten op een acrails; met een draaiwiel worden ze uit elkaar geschoven. Foto: Hans Roggen.

De partituren uit Felix Meritis

foto: Catherine Nieuwesteeg

De partituren uit Felix Meritis

foto: Catherine Nieuwesteeg

De partituren uit Felix Meritis

foto: Catherine Nieuwesteeg

De partituren uit Felix Meritis

foto: Catherine Nieuwesteeg

oude schatten (1)

Deze bladmuziek is afkomstig van Felix Meritis en het Paleis voor Volksvlijt, die hun functie als concertzaal verloren bij de opening van Het Concertgebouw in 1888.

De altpartij uit de Matthäus-Passion

Met stempel van het Toonkunst Koor, 1899

De altpartij uit de Matthäus-Passion

Met stempel van het Toonkunst Koor, 1899

De altpartij uit de Matthäus-Passion

Met stempel van het Toonkunst Koor, 1899

De altpartij uit de Matthäus-Passion

Met stempel van het Toonkunst Koor, 1899

Begin van een traditie

Deze altpartij uit de Matthäus-Passion dateert uit de tijd van Willem Mengelberg, die aan de basis stond van de Nederlandse Matthäus-traditie. De stempel rechtsboven is van het Toonkunstkoor, dat deze uitvoeringen sinds 1899 veelvuldig voor zijn rekening nam. Mengelbergs betekende partituur bevindt zich in het Nederlands Muziek Instituut in Den Haag.

Douwe Zuidema

foto: Catherine Nieuwesteeg

Douwe Zuidema

foto: Catherine Nieuwesteeg

Douwe Zuidema

foto: Catherine Nieuwesteeg

Douwe Zuidema

foto: Catherine Nieuwesteeg

Oude schatten (2)

Douwe Zuidema is al bijna veertig jaar orkestbibliothecaris en kent het archief op zijn duimpje. De oudste bladmuziek is nog met de hand geschreven in sierlijke krulletters.

Sets met bladmuziek

foto: Catherine Nieuwesteeg

Sets met bladmuziek

foto: Catherine Nieuwesteeg

Sets met bladmuziek

foto: Catherine Nieuwesteeg

Sets met bladmuziek

foto: Catherine Nieuwesteeg

op een rijtje

Elke set bladmuziek is voorzien van een nummer, zodat hij snel gevonden kan worden.

De kast met noodkostuums

foto: Catherine Nieuwesteeg

De kast met noodkostuums

foto: Catherine Nieuwesteeg

De kast met noodkostuums

foto: Catherine Nieuwesteeg

De kast met noodkostuums

foto: Catherine Nieuwesteeg

vergeten!

Niet alleen voor bladmuziek kunnen orkestmusici naar de bibliotheek; ook als ze bijvoorbeeld hun rokkostuum vergeten zijn, kunnen ze hier terecht.

Een genummerde podiummap

foto: Catherine Nieuwesteeg

Een genummerde podiummap

foto: Catherine Nieuwesteeg

Een genummerde podiummap

foto: Catherine Nieuwesteeg

Een genummerde podiummap

foto: Catherine Nieuwesteeg

Mappensysteem

Elke orkestmusicus heeft zijn eigen genummerde podium-map met bladmuziek. Deze is voor een van de eerste violisten. De letter linksboven verwijst naar de concertserie: elke serie heeft zijn eigen map.

Reiskisten van de orkestbibliotheek

foto: Catherine Nieuwesteeg

Reiskisten van de orkestbibliotheek

foto: Catherine Nieuwesteeg

Reiskisten van de orkestbibliotheek

foto: Catherine Nieuwesteeg

Reiskisten van de orkestbibliotheek

foto: Catherine Nieuwesteeg

Bibliotheek op reis

De bladmuziek gaat ook mee op tournee; hiervoor zijn speciale kisten gemaakt, om beschadiging te voorkomen.

Dit artikel wordt u gratis aangeboden door Preludium. Meer lezen? Abonneer dan nu.