7x Paasmuziek

1.

gregoriaans – Victimae paschali laudes (elfde eeuw)
Deze ingetogen sequens nodigt uit tot reflecteren op de boodschap van het katholieke hoogfeest van Pasen: dux vitae mortuus, regnat vivus (‘de leider van het leven die gestorven was, regeert levend’). De melodie is vaak geciteerd, bijvoorbeeld door orgelcomponist Charles Tournemire in zijn suite Dominica Resurrectionis (1929).

2.

Johann Sebastian Bach – Kommt, eilet und laufet, ihr flüchtigen Füsse (1725/ca. 1738)
Bachs elfdelige Osteroratorium, BWV 249 (zónder evangelistenrol en binnen drie kwartier voorbij) verhaalt over hoe Christus’ discipelen ‘op de derde dag’ (wat we nu Eerste paasdag noemen) ontdekken dat zijn graf leeg is en hij dus wel opgestaan moet zijn.

3.

Joseph Haydn – Symfonie nr. 26 in d klein (ca. 1768)
Haydn schreef de ‘Lamentatione’-symfonie, ook bekend als ‘Paassymfonie’, voor de Paasweek aan het prinselijke hof van zijn werkgever Nikolaus Esterházy. Het thema van het langzame middendeel is ontleend aan een gregoriaans gezang voor Witte Donderdag.

4.

Dmitri Bortnianski – koorconcerten
De Oekraïner Bortnianski ging in de jaren 1770, met steun van tsarina Catharina de Grote, in de leer in Italië. Terug in Sint-Petersburg componeerde hij minstens 45 zogenaamde kerkconcerten voor onbegeleid koor, waaronder nr. 34 Da voskresnet Boh (‘Laat God opstaan’).

5.

Nikolai Rimski-Korsakov – Groot Russisch Paasfeest (1888)
Deze feestelijke concertouverture vol koper en slagwerk is gebouwd op melodieën uit de ­obikhod, een bundeling van de belangrijkste gezangen uit de Russisch-orthodoxe kerk, inclusief Christus is herrezen.

6.

Pietro Mascagni – Cavalleria rusticana (1889)
Als in de veristische eenakter Cavalleria rusticana (‘Boereneer’) op Paasochtend een kerkkoor begint te zingen, knielen ook buiten de mensen en zingen ze de paashymne Inneggiamo, il Signor non è morto (‘Laat ons juichen, de Heer is niet dood’). 

7.

Gustav Mahler – slotdeel van de Tweede symfonie (1888-94/1903), ‘Auferstehung’
Opstaan uit de dood was ook voor de ‘panreligieuze’ Mahler een belangrijk onderwerp. Hij nam niet de Bijbel maar een eigenhandig aangepast gedicht van Friedrich Gottlieb Klop­stock als basis. Na een lange orkestrale aanloop zet het koor in, mysterieus en a cappella, en wordt de dood door de mens overwonnen: Sterben werd’ ich um zu leben!

8.

Georg Friedrich Händel – drie oratoria
Hét christelijke Paaslied is U zij de glorie, opgestane Heer; op een melodie uit Händels Judas Maccabeus (1746). Händels oratoriumhit Messiah (1741) valt uiteen in drie segmenten over respectievelijk leven, dood en opstanding van Christus. Op Paaszondag 1708 was in Rome al Händels La resurrezzione in première gegaan.