Wat is een melodie?

melodie

Een melodie is een opeenvolging van tonen die binnen een ritme de indruk van een bij elkaar horend geheel geven.

Wat is een melodie?

Melodie komt van het Griekse woord μελῳδία (melodia) wat ‘zang’ of ‘zingen’ betekent, en is een opeenvolging van tonen die de perceptie van een geheel oplevert. Woorden die je er vaak bij in verband hoort zijn ‘frase’, ‘thema’, ‘motief’, ‘lijn’, ‘deuntje’ en ‘wijsje’, maar meer praktisch bijvoorbeeld ook ‘refrein’ en ‘couplet’. Als er met variatie in toonhoogten en toonduur binnen een ritme een muzikale lijn bestaat die aanvoelt als een eenheid, kun je spreken van een melodie.

Een hardere definitie van melodie is lastig te maken, maar maar weinigen zullen ontkennen dat de tonen van – bijvoorbeeld – ‘Op een grote paddenstoel’ logisch bij elkaar horen. Niet elke opeenvolging van tonen voelt als een muzikale eenheid. Een mooie melodie is een van de uitingen van de kunst en kunde van een componist.

Zijn er verschillende gebruiken van melodie?

Gelukkig wel, anders was het antwoord op deze vraag snel gegeven. Er zijn oneindig veel melodieën mogelijk – dat is een van de redenen dat er zo veel muziek is en ook nog steeds gemaakt kan worden – maar ook vele manieren van gebruik van melodie. In gangbare polyfone westerse klassieke muziek bijvoorbeeld, is muziek vaak harmonisch uitgedacht. Dat wil zeggen dat je één melodie hoort bovenop een harmonisch fundament van akkoordtonen, die de melodie een ‘kleur’, een ‘gevoel’ of een ‘lading’ meegeeft. Maar, dat geldt bijvoorbeeld niet voor contrapuntische klassieke muziek, dat niet harmonisch, maar melodisch is uitgedacht. Bij contrapunt worden verschillende (vaak sterk op elkaar lijkende) melodieën ‘gestapeld’ tot een meerstemmig geheel.

In popmuziek wordt melodie vaak ingezet om een verschil te maken tussen het refrein en de verschillende coupletten. In een popliedje hoor je aan de melodie meteen of het refrein, of een van de coupletten klinkt.

Buiten Europa speelt melodie vaak een andere rol in muziek; soms belangrijker, soms minder belangrijk. In sommige muzikale culturen ligt de nadruk bijvoorbeeld veel sterker op ritme, en speelt melodie een kleine rol. In de muziek uit het Midden-Oosten en Azië kan de nadruk juist heel sterk op de combinatie van ritme en melodie liggen. Midden-Oosterse muziek kent traditioneel bijvoorbeeld geen harmonische opbouw, maar stapelt laagjes van variaties van dezelfde melodie op elkaar tot een zogenaamd heterofoon geheel.