Wie is Joseph Haydn?

Joseph Haydn

componist

Joseph Haydn is één van de drie grote componisten uit de Klassieke Periode, naast Mozart en Beethoven. Hij wordt beschouwd als grondlegger van zowel de klassieke symfonie als van het strijkkwartet-genre.

Jonge jaren

Als zoon van een wagenmaker werd Franz Joseph Haydn op 31 maart of 1 april 1832 in het Neder-Oostenrijkse dorpje Rohrau geboren. In het gezin werd veel gezongen en de jonge Joseph (de naam Franz gebruikte hij nooit) bleek een natuurtalent: op zijn achtste werd hij toegelaten tot het koor van de Stephansdom in Wenen.

Toen Haydn eenmaal de baard in de keel kreeg werd hij uit het koor ontslagen, tot zijn onmin. Hij had inmiddels besloten professioneel musicus te worden, hoewel zijn ouders hem het priesterschap hadden toebedacht.

In de armoedige jaren die daarop volgden probeerde Haydn de kost te winnen als muziekleraar, straatzanger en organist. Belangrijk was zijn ontmoeting met de Italiaanse componist Niccolò Porpora, die hem als assistent aannam en hem de basisprincipes van het componeren bijbracht.

Haydn verdiepte zich ook in de muziek van Carl Philipp Emanuel Bach - een belangrijke stijlinvloed, zei hij later - maar bleef als componist grotendeels autodidact.

Esterházy

De groeiende aandacht voor zijn composities leidde in 1757 tot een vaste aanstelling als kapelmeester bij Graaf von Morzin; zonder adellijke opdrachtgevers kon een jong componist niet doorbreken. Drie jaar later trad hij in dienst van prins Paul Anton Esterházy. Tot aan zijn dood zou hij aan dit vorstenhuis verbonden blijven, al was hij na 1790 van specifieke verplichtingen vrijgesteld.

Aanvankelijk werkte Haydn in het vorstelijke buitenverblijf te Eisenstadt nabij Wenen, maar later verhuisde hij met de Esterházys mee naar het nieuw gebouwde paleis in noord-Hongarije. Daar was Haydn vrijwel van de buitenwereld afgesneden, maar het isolement werkte in zijn voordeel: ‘Ik was gedwongen om oorspronkelijk te zijn,’ zei hij later.

Start / pauzeer slideshow

Er was niemand die hem beïnvloedde of van de wijs bracht, zodat hij naar believen met het hoforkest kon experimenteren - tot genoegen van de muziekminnende Prins Nikolaus die zijn broer Paul Anton was opgevolgd. Voor hem componeerde Haydn tientallen symfonieën, ruim twintig opera’s (waarvan vijf voor marionettentheater) en zo’n honderd kamermuziekwerken. Onder zijn handen evolueerde het strijkkwartet tot een nieuw, zelfstandig genre.

Maar zijn originaliteit toonde Haydn vooral in de symfonieën met hun speelse en grillige vondsten, zoals de geleidelijk uitdunnende orkestbezetting in de ‘Afscheidssymfonie’: een subtiel signaal aan de vorst dat de musici aan vakantie toe waren.

Opvallend zijn ook de vele toespelingen op volksmuziek: hiermee gaf Haydn aan dat hij zich allerminst boven ‘het gewone volk’ verheven voelde. Van een hecht gezinsleven kwam het ondertussen niet. Zijn huwelijk met Maria Anna Keller, in 1760, was ronduit ongelukkig en bleef kinderloos.

Londen

Door het overlijden van Prins Nikolaus in 1790 was Haydn plots een vrij man, maar zijn succes aan het Esterházy-hof was inmiddels alom bekend. Prompt werd hij door de impresario Johann Peter Salomon overgehaald om zijn werken in Londen te dirigeren. Voor het Londense publiek componeerde hij uiteindelijk twaalf nieuwe symfonieën, waaronder de beroemde ‘Symfonie met de Paukenslag’.

Haydn stierf op 77-jarige leeftijd in Wenen.

Bijgewerkt op maandag 26 augustus 2019